خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: تنبلی چشم یا آمبلیوپی، از جمله اختلالاتی است که آرام و بی‌صدا شکل می‌گیرد، اما پیامدهای آن می‌تواند تا پایان عمر همراه فرد بماند.

اختلالی که اگر در سال‌های ابتدایی زندگی شناسایی نشود، به کاهش دائمی بینایی و محدودیت‌های جدی در آموزش، اشتغال و کیفیت زندگی منجر خواهد شد، همین ویژگی «خاموش» بودن، تنبلی چشم را به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نظام سلامت در حوزه کودکان تبدیل کرده است.

در این میان، برنامه غربالگری بینایی کودکان، به‌عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای پیشگیری، سال‌هاست در دستور کار سازمان بهزیستی قرار دارد؛ برنامه‌ای که در استان کردستان، امروز ثمرات آن بیش از گذشته قابل مشاهده است.

سه دهه تجربه؛ نتایجی که دیده می‌شود

مدیرکل بهزیستی استان کردستان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اثربخشی اقدامات پیشگیرانه در حوزه سلامت بینایی، معتقد است که نتایج بیش از سه دهه فعالیت مستمر در این حوزه، امروز به‌وضوح در آمارها و کاهش موارد نابینایی قابل پیشگیری دیده می‌شود.

رسولی با اشاره به داده‌های ثبت‌شده در سال‌های اخیر، می‌گوید: از مجموع ۸۵ هزار نفر که تحت معاینات بینایی قرار گرفته‌اند، ۷۲۴ نفر دچار اختلالات بینایی تشخیص داده شده‌اند که پس از شناسایی، مشاوره‌های تخصصی و پیگیری‌های درمانی لازم برای آن‌ها انجام شده است.

به گفته وی، این آمار نشان می‌دهد که غربالگری، صرفاً به شناسایی محدود نمی‌شود، بلکه با ایجاد یک زنجیره کامل از ارجاع، درمان و پیگیری، از تبدیل اختلالات ساده به معلولیت‌های دائمی جلوگیری می‌کند.

پیگیری درمان؛ حلقه‌ای حیاتی در زنجیره پیشگیری

مدیرکل بهزیستی کردستان با اشاره به اهمیت استمرار پیگیری درمانی کودکان دارای اختلال بینایی، خاطرنشان می‌کند: هدف از این پیگیری‌ها، جلوگیری از غفلت خانواده‌ها و اطمینان از طی کامل مسیر درمان است؛ چراکه هرگونه وقفه یا بی‌توجهی می‌تواند اثربخشی اقدامات اولیه را کاهش دهد.

وی تأکید کرد: پیشگیری از کم‌بینایی و نابینایی، نیازمند مداخله‌ای مستمر و چندمرحله‌ای است؛ مداخله‌ای که از شناسایی اولیه آغاز می‌شود و تا حصول نتیجه درمانی ادامه دارد.

عدالت در سلامت؛ هیچ کودک نباید جا بماند

وی بیان کرد: یکی از چالش‌های جدی در اجرای برنامه‌های سلامت‌محور، نابرابری در دسترسی به خدمات است؛ موضوعی که بهزیستی کردستان تلاش کرده با طراحی سازوکارهای حمایتی، آن را به حداقل برساند.

رسولی با اشاره به حمایت‌های مالی از خانواده‌های کم‌برخوردار تصریح می‌کند: با تمرکز ویژه بر مناطق حاشیه‌نشین و روستایی، این اطمینان داده شده که هیچ کودک واجد شرایطی به دلیل ناتوانی مالی، از شرکت در برنامه غربالگری یا دریافت خدمات تخصصی محروم نخواهد شد.
ارجاع دقیق؛ شرط موفقیت برنامه‌های پیشگیرانه

مدیرکل بهزیستی کردستان در ادامه، ارجاع به‌موقع و دقیق موارد مشکوک را یکی از مهم‌ترین ارکان موفقیت این برنامه می‌داند و می‌گوید: صددرصد مراحل ارجاع و درمان باید با دقت انجام شود تا نتایج رضایت‌بخش و منطبق با اهداف سازمان در حوزه پیشگیری از معلولیت‌ها حاصل شود.

به گفته وی، هرگونه اختلال در این فرآیند، می‌تواند کل زنجیره پیشگیری را تحت تأثیر قرار دهد و فرصت طلایی درمان را از کودک بگیرد.

غربالگری؛ کاری گروهی با نقش‌های مکمل

فرآیند غربالگری تنبلی چشم، به گفته مدیرکل بهزیستی کردستان، حاصل همکاری یک شبکه چندسطحی از نیروهای آموزش‌دیده است، در این شبکه، مربیان به‌عنوان غربالگران اولیه، نخستین نقش را در شناسایی موارد مشکوک ایفا می‌کنند و پس از آن، متخصصان و چشم‌پزشکان وارد عمل می‌شوند.

رسولی با یادآوری تجربه‌های سال‌های گذشته می‌گوید: در سال‌های ابتدایی اجرای این طرح، مربیان نقش بسیار پررنگی در شناسایی اولیه کودکان دارای مشکل بینایی داشتند و همین موضوع، پایه‌گذار نظام غربالگری امروز شد.

تنبلی چشم؛ معلولیتی قابل پیشگیری

مدیرکل بهزیستی کردستان با مقایسه تنبلی چشم با برخی معلولیت‌های دیگر اظهار می‌کند: برخلاف معلولیت‌های جسمی ـ حرکتی که ممکن است در اثر حوادثی مانند تصادفات ایجاد شوند، تنبلی چشم و نابینایی ناشی از آن، در صورت غربالگری و مداخله به‌موقع، کاملاً قابل کنترل و پیشگیری است.

وی گفت: همین ویژگی، غربالگری را از یک اقدام ساده پزشکی، به یک سرمایه‌گذاری اجتماعی تبدیل می‌کند.

پوشش ۷۹ درصدی؛ تصویری از امروز

در کنار نگاه کلان مدیرکل بهزیستی، آمارهای ارائه‌شده از سوی معاون توانبخشی این اداره‌کل، تصویر دقیق‌تری از وضعیت کنونی غربالگری در استان ارائه می‌دهد.

فرزانه بهرامی، معاون توانبخشی اداره‌کل بهزیستی کردستان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از اجرای موفق برنامه غربالگری تنبلی چشم برای کودکان سه تا شش سال خبر می‌دهد و می‌گوید: این برنامه همه‌ساله از اردیبهشت‌ماه و همزمان با سراسر کشور در کلیه پایگاه‌های ثابت و سیار شهری و روستایی اجرا می‌شود.

جامعه هدف و میزان تحقق

به گفته بهرامی، برش تعیین‌شده برای اجرای این برنامه در سال جاری، بر اساس آمار رسمی ثبت احوال، ۸۰ هزار و ۵۷ کودک سه تا شش ساله است.

وی می‌افزاید: تا تاریخ ۱۸ بهمن‌ماه، ۶۳ هزار و ۱۰۹ کودک در سامانه غربالگری آمبلیوپی ثبت شده‌اند که این رقم معادل ۷۹ درصد از کل جامعه هدف است و نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجه اجرای طرح در استان است.

زیرساخت‌ها؛ گستره‌ای از شهر تا روستا

معاون توانبخشی بهزیستی کردستان در تشریح زیرساخت‌های اجرای طرح می‌گوید: در حال حاضر ۱۱۰ پایگاه ثابت و سیار در سطح استان در اجرای برنامه غربالگری مشارکت دارند.

پایگاه‌های سیار، به‌ویژه در مناطق روستایی و کمتر برخوردار، نقش مهمی در افزایش پوشش و کاهش نابرابری‌های دسترسی به خدمات سلامت ایفا می‌کنند.

نیروی انسانی؛ پشتوانه اجرای دقیق

به گفته بهرامی، در سطح نخست غربالگری، ۴۰ غربالگر آموزش‌دیده با استفاده از دستگاه‌های غربالگری و چارت‌های لامپی، وضعیت بینایی کودکان را بررسی می‌کنند.

وی ادامه می‌دهد: در سطوح تخصصی نیز، ۲۰ نفر بینایی‌سنج و چشم‌پزشک طرف قرارداد با بهزیستی، مسئول رسیدگی به موارد مشکوک ارجاع‌شده هستند.

هدف نهایی؛ پوشش کامل

معاون توانبخشی بهزیستی کردستان با تأکید بر تداوم اجرای این برنامه تا پایان سال جاری، تصریح می‌کند: هدف‌گذاری ما دستیابی به پوشش ۱۰۰ درصدی غربالگری کودکان سه تا شش سال در استان است و تلاش می‌کنیم هیچ کودکی از این خدمات محروم نماند.

غربالگری تنبلی چشم در کردستان، تنها یک برنامه آماری یا مقطعی نیست؛ بلکه نتیجه سه دهه تجربه، سیاست‌گذاری و همکاری بین‌بخشی در حوزه پیشگیری از معلولیت‌هاست.

پوشش ۷۹ درصدی امروز، اگرچه نقطه پایان نیست، اما نشان می‌دهد مسیر انتخاب‌شده، مسیری درست و اثربخش بوده است، مسیری که با تداوم آن، می‌توان از نابینایی‌های قابل پیشگیری جلوگیری کرد و آینده‌ای روشن‌تر برای نسل کودکان این استان رقم زد.