به گزارش سلامت نیوز به نقل از verywellhealth، زردی پوست و چشم‌ها که به آن یرقان (Jaundice) یا ایکتر گفته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که ماده‌ای به نام بیلی‌روبین در خون افزایش پیدا کند. این ماده هنگام تجزیه گلبول‌های قرمز تولید می‌شود و معمولاً توسط کبد پردازش و از بدن دفع می‌شود. اگر این فرایند مختل شود، بیلی‌روبین در بدن تجمع پیدا می‌کند و باعث زردی می‌شود.

تشخیص علت اصلی این وضعیت برای درمان مناسب بسیار مهم است.

یرقان چه ظاهری دارد؟

شدت زردی می‌تواند بسته به بیماری زمینه‌ای و رنگ پوست فرد متفاوت باشد.

در موارد خفیف، فقط تغییر رنگ جزئی پوست دیده می‌شود. در موارد شدید، موارد زیر دیده می‌شود:

• زرد شدن شدید پوست و سفیدی چشم

• خستگی

• درد قسمت بالای شکم

• مدفوع روشن یا کم‌رنگ

در افراد با پوست تیره، تغییر رنگ پوست ممکن است کمتر قابل مشاهده باشد و تنها علامت واضح، زرد شدن سفیدی چشم‌ها باشد.

علل شایع یرقان

یرقان معمولاً نشانه اختلال در:

• کبد

• مجاری صفراوی

• یا تخریب بیش از حد گلبول‌های قرمز است.

علل معمولاً به سه دسته تقسیم می‌شوند:

۱. قبل از کبد

در این حالت، گلبول‌های قرمز سریع‌تر از حد طبیعی تجزیه می‌شوند و بیلی‌روبین بیش از حد تولید می‌شود.

۲. درون کبد

کبد نمی‌تواند بیلی‌روبین را به‌درستی پردازش یا دفع کند.

۳. پس از کبد

مسیر خروج صفرا مسدود می‌شود و بیلی‌روبین در بدن تجمع می‌یابد.

بیماری‌هایی که باعث یرقان می‌شوند

هپاتیت

هپاتیت به معنی التهاب کبد است و می‌تواند حاد یا مزمن باشد. این بیماری باعث اختلال در دفع بیلی‌روبین می‌شود.

علل هپاتیت شامل:

• ویروس‌های هپاتیت A، B و C

• مصرف الکل

• برخی داروها

• بیماری‌های خودایمنی

سیروز کبدی

در سیروز، بافت سالم کبد به بافت زخمی تبدیل می‌شود و عملکرد کبد کاهش می‌یابد.

علل اصلی شامل:

• هپاتیت مزمن

• مصرف زیاد الکل

• تجمع چربی در کبد

در مراحل پیشرفته، نارسایی کبد و حتی سرطان کبد ممکن است ایجاد شود.

زردی نوزادان

بیشتر نوزادان در روزهای اول زندگی کمی زردی دارند، زیرا کبد آنها هنوز کامل نشده است.

این نوع زردی معمولاً بی‌خطر است و طی یک هفته برطرف می‌شود.

اما در برخی موارد، ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد می‌تواند باعث زردی شدید شود که نیاز به درمان دارد.

زردی ناشی از تغذیه با شیر مادر

در برخی نوزادان، دریافت ناکافی شیر در روزهای اول زندگی باعث کاهش دفع بیلی‌روبین می‌شود و زردی ایجاد می‌کند.

عوارض دارویی

برخی داروها در صورت مصرف زیاد یا همراه الکل می‌توانند به کبد آسیب زده و باعث زردی شوند، از جمله:

• استامینوفن

• داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن

• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها

• استروئیدهای آنابولیک

انسداد مجاری صفراوی

اگر مسیر خروج صفرا مسدود شود، بیلی‌روبین در بدن تجمع می‌یابد.

علل شایع:

• سنگ کیسه صفرا

• التهاب مجاری صفراوی

• تومورها

• عوارض جراحی

بیماری‌های لوزالمعده

بیماری‌های پانکراس مانند التهاب یا سرطان لوزالمعده می‌توانند مسیر صفرا را مسدود کرده و زردی ایجاد کنند.

کبد چرب

تجمع چربی در کبد باعث التهاب و آسیب کبدی می‌شود.

دو نوع اصلی:

• کبد چرب الکلی

• کبد چرب غیرالکلی (مرتبط با چاقی و دیابت)

در مراحل پیشرفته می‌تواند منجر به زردی شود.

نقش سبک زندگی

برخی عادت‌ها خطر یرقان را افزایش می‌دهند:

• مصرف زیاد الکل

• مصرف بیش از حد ویتامین A

نقش ژنتیک در یرقان

سندرم ژیلبرت

یک اختلال ژنتیکی نسبتاً شایع و معمولاً بی‌خطر است که باعث افزایش خفیف بیلی‌روبین می‌شود.

سندرم کریگلر–نجار

اختلالی بسیار نادر و شدید که می‌تواند باعث آسیب مغزی در نوزادان شود.

ارتباط بیماری قلبی و زردی

در موارد نادر، نارسایی قلبی می‌تواند باعث اختلال در جریان خون کبد و ایجاد زردی خفیف شود.

زردی پوست بدون یرقان

همیشه زرد شدن پوست نشانه بیماری کبدی نیست.

کاروتنمی

مصرف زیاد غذاهای حاوی بتاکاروتن مانند هویج یا انبه می‌تواند پوست را موقتاً زرد یا نارنجی کند، اما بی‌خطر است.

زانتلاسما

برآمدگی‌های زردرنگ اطراف پلک که با کلسترول بالا مرتبط‌اند اما خودشان خطرناک نیستند.

نکات کلیدی

• زردی معمولاً به دلیل افزایش بیلی‌روبین ایجاد می‌شود.

• بیماری‌های کبد، انسداد صفراوی و تخریب گلبول‌های قرمز از علل اصلی‌اند.

• مصرف زیاد الکل می‌تواند باعث آسیب کبد و زردی شود.

• در برخی موارد، تغییر رنگ پوست بی‌خطر است.