ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان

حمل‌ونقل جاده‌ای سنگین در اروپا در میانه یک تحول ساختاری قرار گرفته است؛ تحولی که نه صرفا یک تغییر فنی، بلکه بازتعریف کامل مفهوم «موتور» در کامیون‌ها و اتوبوس‌های سنگین به‌شمار می‌رود. سیاست‌های سخت‌گیرانه کاهش انتشار کربن در اتحادیه‌اروپا، همراه با اهداف اقلیمی بلندمدت و افزایش هزینه‌های سوخت‌های فسیلی، صنعت خودروهای تجاری را به سوی فناوری‌های نوین سوق داده است.

در این میان، دیزل که دهه‌ها ستون فقرات حمل‌ونقل سنگین اروپا بود، اکنون با رقبایی جدی روبه‌رو شده است؛ از موتورهای احتراق‌داخلی هیدروژنی گرفته تا سامانه‌های پیل‌سوختی و پیشرانه‌های چندسوختی. هم‌زمان، نسل تازه‌ای از موتورهای دیزلی با راندمان بالاتر و سامانه‌های هوشمند مدیریت مصرف نیز در حال ورود به بازار است. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که آینده پیشرانه‌های سنگین در اروپا، تک‌مسیره نیست؛ بلکه بر پایه تنوع فناوری و راه‌حل‌های مکمل شکل گرفته است.

هیدروژن؛ بازگشت احتراق با سوختی متفاوت

یکی از مهم‌ترین روندهای فناورانه در اروپا، توسعه موتورهای احتراق‌داخلی مبتنی بر هیدروژن است؛ راهکاری که تلاش می‌کند ساختار آشنای موتورهای پیستونی را حفظ کند، اما سوخت آن را تغییر دهد. شرکت آمریکایی فعال در بازار اروپا (Cummins) نسخه‌های جدیدی از موتورهای سنگین مبتنی بر هیدروژن را معرفی کرده که به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند تا با پلت‌فرم‌های فعلی کامیون‌های اروپایی سازگار باشند. موتورهای سری X و B این شرکت با تغییر در سیستم تزریق، توربوشارژر و مدیریت احتراق، امکان استفاده از هیدروژن را بدون بازطراحی کامل شاسی فراهم می‌کنند. این موضوع برای ناوگان‌های حمل‌ونقل اهمیت بالایی دارد؛ زیرا هزینه گذار را کاهش می‌دهد.

در آلمان نیز شرکت DEUTZ AG با معرفی موتور هیدروژنی TCG 7.8 H₂ نشان داده که فناوری احتراق‌داخلی هنوز ظرفیت تحول دارد. این موتور موفق به دریافت گواهی استاندارد Stage V اروپا شده و برای کاربردهای صنعتی و خودروهای تجاری سنگین طراحی شده است. مزیت اصلی موتورهای احتراق هیدروژنی، شباهت ساختاری به موتورهای دیزلی است.

بسیاری از قطعات، خطوط تولید و حتی مهارت‌های فنی موجود در کارخانه‌ها قابل استفاده باقی می‌مانند. از همین رو، برخی تحلیلگران این فناوری را «پل انتقالی» میان دیزل و سامانه‌های کاملا الکتریکی می‌دانند.

پیل سوختی؛ برق از دل هیدروژن

در کنار احتراق مستقیم هیدروژن، مسیر دیگری نیز با سرعت در حال توسعه است: کامیون‌های مجهز به پیل سوختی. در این فناوری، هیدروژن به‌جای سوختن، در یک واکنش الکتروشیمیایی به برق تبدیل می‌شود و موتور الکتریکی را به حرکت درمی‌آورد.

شرکت کره‌ای Hyundai Motor Company با عرضه کامیون‌های XCIENT Fuel Cell در چند کشور اروپایی، تجربه عملیاتی گسترده‌ای در این حوزه به‌دست آورده است. این کامیون‌ها در ناوگان‌های لجستیکی سوئیس، آلمان و کشورهای شمال اروپا مورد استفاده قرار گرفته‌اند و میلیون‌ها کیلومتر پیمایش واقعی را ثبت کرده‌اند.

همچنین پروژه اروپایی H2Haul با مشارکت شرکت‌های حمل‌ونقل و تامین‌کنندگان انرژی، در حال آزمایش کامیون‌های پیل سوختی در مسیرهای واقعی باربری است. هدف از این پروژه، ارزیابی عملکرد، هزینه عملیاتی و دوام این فناوری در شرایط عملیاتی اروپا است.

مزیت کلیدی پیل سوختی، حذف آلایندگی در محل مصرف است. تنها خروجی این سامانه، بخار آب است. با این حال، چالش اصلی همچنان توسعه زیرساخت توزیع هیدروژن و کاهش هزینه تولید آن است. بدون شبکه گسترده سوخت‌رسانی، تجاری‌سازی گسترده این فناوری با محدودیت مواجه خواهد شد.

نسل جدید دیزل؛ بهینه اما نه کنارگذاشته‌شده

با وجود رشد فناوری‌های جایگزین، موتور دیزل هنوز از صحنه خارج نشده است. خودروسازان اروپایی به‌خوبی می‌دانند که زیرساخت فعلی حمل‌ونقل، بر پایه سوخت‌های فسیلی بنا شده و جایگزینی کامل آن به زمان نیاز دارد. در این چارچوب، شرکت سوئدی Volvo Trucks نسل تازه‌ای از سامانه‌های مدیریت هوشمند موتور را معرفی کرده که با خاموش و روشن شدن خودکار در شیب‌ها و شرایط خاص رانندگی، مصرف سوخت را کاهش می‌دهد. این فناوری‌ها با استفاده از داده‌های توپوگرافی مسیر و سیستم‌های پیش‌بینی رانندگی، عملکرد موتور را بهینه می‌کنند.

در آلمان نیز MAN Truck & Bus با معرفی قوای محرکه جدید PowerLion توانسته مصرف سوخت و انتشار CO₂ را در کامیون‌های سنگین کاهش دهد. بهبود در سیستم تزریق، توربوشارژ پیشرفته و بهینه‌سازی گیربکس از جمله اقدامات انجام‌شده در این نسل جدید است. این روند نشان می‌دهد که دیزل در اروپا وارد مرحله «بلوغ فناورانه» شده است؛ جایی که تمرکز بر کاهش مصرف، افزایش راندمان و انطباق با استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی قرار دارد.

موتورهای چندسوختی؛ انعطاف در عصر عدم قطعی

یکی دیگر از رویکردهای مهم، توسعه موتورهای چندسوختی است. در شرایطی که آینده سوخت غالب هنوز قطعی نیست، انعطاف‌پذیری به یک مزیت رقابتی تبدیل شده است. برخی موتورهای جدید طراحی‌شده در اروپا قابلیت کار با گاز طبیعی، بیومتان، هیدروژن و حتی سوخت‌های سنتتیک را دارند.

این رویکرد به شرکت‌های حمل‌ونقل اجازه می‌دهد بسته به دسترسی منطقه‌ای به سوخت، گزینه مناسب را انتخاب کنند. چنین راهبردی ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد و به دولت‌ها نیز فرصت می‌دهد تا زیرساخت‌های انرژی را به‌تدریج توسعه دهند، بدون آن‌که صنعت حمل‌ونقل دچار شوک ناگهانی شود.

سیاست‌گزاری اروپایی؛ محرک اصلی تغییر

تحول فناوری موتورهای سنگین در اروپا، بیش از آن‌که صرفا ناشی از رقابت بازار باشد، نتیجه سیاست‌گزاری هدفمند است. اتحادیه‌اروپا اهداف مشخصی برای کاهش انتشار کربن در بخش حمل‌ونقل تعیین کرده و خودروسازان را ملزم به‌کاهش تدریجی میانگین آلایندگی ناوگان خود کرده است.

این چارچوب قانونی، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه را تسریع کرده و موجب شکل‌گیری همکاری‌های گسترده میان خودروسازان، شرکت‌های انرژی و دولت‌ها شده است. پروژه‌های آزمایشی هیدروژن، توسعه ایستگاه‌های سوخت‌رسانی و مشوق‌های مالی برای ناوگان‌های کم‌انتشار، همگی در همین مسیر تعریف می‌شوند.

آینده‌ای چندمسیره در انتظار خودروهای سنگین

فناوری موتور خودروهای سنگین در اروپا وارد دوره‌ای شده که در آن یک راه‌حل واحد وجود ندارد. هیدروژن، چه در قالب احتراق داخلی و چه در قالب پیل سوختی، یکی از بازیگران اصلی آینده خواهد بود. در کنار آن، موتورهای دیزلی بهینه‌شده و سامانه‌های چندسوختی نیز نقش مکمل ایفا می‌کنند.

واقعیت آن است که گذار انرژی در بخش حمل‌ونقل سنگین، فرآیندی تدریجی و پیچیده است. زیرساخت، هزینه سرمایه‌گذاری، قیمت انرژی و سیاست‌های دولتی همگی بر سرعت این تغییر اثر می‌گذارند. اما آن‌چه روشن است این‌که اروپا در مسیر بازتعریف پیشرانه‌های سنگین گام برداشته و رقابت فناورانه میان بازیگران بزرگ، شتاب این تحول را افزایش داده است.

در چنین شرایطی، صنعت خودروهای تجاری سنگین دیگر تنها بر قدرت و گشتاور تمرکز ندارد؛ بلکه «کربن کمتر»، «انعطاف‌پذیری سوخت» و «هوشمندی عملیاتی» به معیارهای اصلی رقابت تبدیل شده‌اند. اروپا با ترکیب سیاست‌گزاری سخت‌گیرانه و نوآوری صنعتی، در حال ترسیم نقشه راهی است که می‌تواند الگوی سایر بازارهای جهان نیز قرار گیرد.