به گزارش اقتصادنیوز به نقل از روزنامه سازندگی، سعید غلامی، یکی از ۱۲ نفری که در واژگونی اتوبوس کارکنان پالایشگاه دهلران جان باختند، تازه ازدواج کرده بود. پس از انتشار خبر حادثه، فیلم عروسیاش نیز منتشر شد؛ چند تصویر از زندگی مردی که تا پیش از آن برای بسیاری از مخاطبان فقط نامی در فهرست قربانیان بود. او همراه همکارانش سوار سرویس شده بود؛ سفری مرتبط با کار که شامگاه شنبه ۲۳ آبان در جاده دشتعباس به مورموری با واژگونی اتوبوس پایان یافت. اتوبوس، بنا بر اعلام فرماندار آبدانان، ۲۸ سرنشین داشت؛ ۲۷ مسافر و یک راننده. تا صبح یکشنبه ۱۲ نفر جان باخته و ۱۶ نفر مصدوم شده بودند. سه نفر از قربانیان پس از انتقال به مراکز درمانی درگذشتند. مصدومان نیز میان بیمارستانهای دزفول، آبدانان و ایلام توزیع شدند؛
بعضی با جراحتهایی که نگرانی درباره افزایش تلفات را حفظ کرده است. امین محمدولی، محمدرضا محمدی، سعید غلامی، لطفالله مرادی، روحالله علیجانی، فریبرز هادیزاده، سجاد نصراللهی، بهرام طهماسبی، محمد رحیمی، موسی رحیمی، احمد تقیزاده و ایوب حسنوند نامهایی هستند که اورژانس ایلام فوت آنان را اعلام کرده است. کارکنان طرح پالایشگاه گاز و گاز مایع ۳۱۰۰ دهلران؛ نیروهایی که جابهجایی آنها بخشی از فعالیت روزمره این مجموعه صنعتی بود. حادثه حدود ساعت ۱۹:۲۵ رخ داد. گزارش میدانی تابناک از حضور نیروهای امدادی، اعزام ماشینآلات سنگین و دشواری دسترسی به اتوبوس حکایت دارد. یونس چوبین، رئیس هلالاحمر دهلران، شرایط جغرافیایی، پیچیدگی صحنه و ازدحام خودروها را از موانع عملیات توصیف کرده است. خانوادهها به محل حادثه و بیمارستانها آمده بودند و امدادگران برای باز ماندن مسیر درخواست همکاری میکردند. رفتوآمد معمول یک سرویس در چند ساعت به عملیات نجات و انتظار برای اعلام نامها تبدیل شده بود.
مسئولیت پیش از حرکت آغاز میشود
علت قطعی واژگونی هنوز اعلام نشده است. دادستان آبدانان از بررسی احتمال قصور اشخاص و دستگاهها خبر داده و پلیس نیز نتیجهگیری را به تکمیل بررسی کارشناسی موکول کرده است. تا انتشار آن گزارش، نسبت دادن حادثه به سرعت، نقص فنی یا وضعیت جاده داوری زودهنگام خواهد بود. اما ماهیت این سفر، دامنه مسئولیت را روشن میکند. کارکنان، مسافران سرویسی بودهاند که برای جابهجایی آنها فراهم شده است. وضعیت فنی خودرو، سوابق تعمیر، شرایط کار راننده، نحوه انتخاب پیمانکار و ایمنی مسیر، پیش از سوار شدن مسافران تعیین میشود. بررسی این موارد، بخشی از رسیدگی به خود حادثه است. این ویژگی، واژگونی اتوبوس ایلام را به چند سانحه خبرساز سالهای اخیر پیوند میدهد: خبرنگارانی که به بازدید خبری اعزام شدند، سربازانی که به محل خدمت میرفتند و دانشآموزانی که مدرسه برایشان اردو ترتیب داده بود. مسافران این سفرها، مسئول انتخاب اتوبوس نبودند؛ مسئولیت آن انتخاب برعهده برگزارکنندگان بود.
خبرنگارانی که از مأموریت برنگشتند
دوم تیر ۱۴۰۰ اتوبوس خبرنگاران در بازگشت از بازدید طرح انتقال آب به دریاچه ارومیه در نزدیکی نقده واژگون شد. مهشاد کریمی خبرنگار ایسنا و ریحانه یاسینی خبرنگار ایرنا جان باختند و ۲۱ خبرنگار و عکاس دیگر مصدوم شدند. پرونده آن حادثه به اختلاف درباره مسئولیت هماهنگکنندگان سفر کشیده شد. وکیل خانوادهها اعلام کرد که پلیس در بررسی اولیه به قصور مسئولان هماهنگی در تأمین وسیله مناسب اشاره کرده اما نظریه کارشناسی دیگری، راننده را مقصر کامل شناخته است. خانوادهها به این نظریه اعتراض کردند و خواستار بررسی تمام ابعاد پرونده شدند. آن اختلاف، مسئلهای فراتر از یک پرونده داشت: تصمیم درباره وسیله سفر، بخشی از تأمین امنیت مسافران است.
سپردن فرمان به راننده، مسئولیت انتخاب خودرو و نظارت بر سلامت آن را از میان نمیبرد. رسیدگی قضایی، سهم اشخاص را براساس شواهد تعیین میکند؛ پیشگیری نیز به بررسی همین زنجیره تصمیمها نیاز دارد. یک روز بعد، سوم تیر ۱۴۰۰ سانحه اتوبوس حامل سربازان در محدوده دهشیر یزد، پنج کشته و ۳۴ مصدوم برجای گذاشت. سخنگوی اورژانس گفت، سرنشینان در حال اعزام به محل خدمت بودند. در دو روز ۷ نفر در دو سفر سازمانی جان باختند و ایمنی اتوبوسهای اعزامی به موضوعی عمومی تبدیل شد.
فرزانگان؛ زنجیرهای از نقصها
هجدهم بهمن ۱۴۰۳ واژگونی اتوبوس دانشآموزان دبیرستان فرزانگان کرمان، چهار دانشآموز و یک مادر همراه فرزند خردسالش را کشت. رئیس پلیس راهور پس از بررسیهای اولیه گفت، اتوبوس فرسوده و دارای نقص فنی بوده است؛ درحالی که دستورالعمل اردوهای دانشآموزی بر سلامت کامل وسیله نقلیه تأکید داشت. گزارش بعدی کمیسیون آموزش مجلس، تصمیمهای پیش از سفر را نیز ثبت کرد. قرارداد بهجای شرکت مسافربری مجاز، مستقیم میان مدرسه و راننده بسته شده بود.
استاندارد نبودن اتوبوس، جدا شدن سقف و بدنه و حمل مسافر بیش از ظرفیت مجاز از عوامل افزایش خسارت معرفی شدند. گزارش، عامل انسانی را علت اصلی سانحه دانست اما همزمان نشان داد که شدت تلفات فقط با رفتار راننده توضیح داده نمیشود. استحکام بدنه، ظرفیت مجاز و شیوه تدارک سفر نیز در حفاظت از سرنشینان مؤثر بودهاند. مقررات وجود داشت؛ در اجرای آنها اختلال رخ داده بود.
آماری که پائین نمیآید
سوانح جمعی برای چند روز توجه عمومی را متمرکز میکنند؛ آمار سالانه، استمرار تلفات را نشان میدهد. جمع ارقام منتشر شده به نقل از پزشکی قانونی برای سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ به ۹۵ هزار و ۲۸۸ جانباخته میرسد. این رقم مجموع قربانیان تمام حوادث رانندگی درونشهری و برونشهری است. در چهار سال آخر این دوره، تلفات هر سال بیش از ۱۹ هزار نفر بوده است. در نیمه نخست امسال نیز ۱۰ هزار و ۳۵۷ نفر جان باختهاند؛ تنها ۴۴ نفر کمتر از مدت مشابه سال قبل. کاهش چهاردهم درصدی از تغییر معناداری در روند تلفات حکایت نمیکند. ایلام اکنون عزادار کارکنانی است که در مسیر کار، کشته شدند.
علت حادثه باید با شواهد تعیین شود اما رسیدگی زمانی اثر پیشگیرانه خواهد داشت که یافتههای آن به سرویسهای در حال تردد برسد؛ به وضعیت خودروها، قراردادها و نظارتی که باید پیش از حرکت انجام شود. فیلم عروسی سعید غلامی، بخشی از زندگی یکی از قربانیان را به نشان میدهد. ۱۱ نفر دیگر نیز خانواده و زندگی خود را داشتند. برای بازماندگان، این پرونده با اعلام ۱۲ نام پایان نمییابد. برای همکارانی هم که دوباره سوار سرویس خواهند شد، نتیجه رسیدگی باید در همان اتوبوسی دیده شود که مقابلشان توقف میکند.