یارانه کشاورزی و حمایت دولت‌های جهان از کشاورزی افزایش چشمگیری یافت
اقتصاد ایران: یک محقق نوشت، آخرین گزارش منتشر شده سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که در مقیاس جهانی، یارانه‌های کشاورزی به بالاترین حد خود یعنی ۹۵۰ میلیارد دلار رسید.
ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان
یادداشت مهمان- حسین شیرزاد، تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی: در حالی که سیاستگزاران کشاورزی کشور؛ فاتحانه از حذف سرفصل‌های حمایتی، ردیف‌ها، بودجه‌ها، کاهش تزریق ارز، تبصره‌ها و یارانه‌های کشاورزی و غذا در کشور خبر می‌دهند، آخرین گزارش منتشر شده سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) دردوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ خورشیدی نشان می دهد که در مقیاس جهانی، یارانه‌های کشاورزی به بالاترین حد خود رسیده و حمایت جهانی از بخش کشاورزی از ۹۵۰ میلیارد دلار فراتر رفته است، زیرا سازمان همکاری و توسعه اقتصادی هشدار می‌دهد که افزایش یارانه‌ها با وجود رشد اخیر همچنان نتوانسته سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای رشد پایدار کشاورزی را فراهم کند.
حال حمایت دولت‌ها از کشاورزی در سراسر جهان از ۹۵۰ میلیارد دلار فراتر رفته است، اما سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) هشدار می‌دهد که سرمایه‌گذاری ناکافی در بهره‌وری، نوآوری و زیرساخت‌ها می‌تواند رقابت‌پذیری بلندمدت این صنعت را تضعیف کند. این یافته‌ها سوالات مهمی را برای کشاورزان و سیاست‌گذاران کشاورزی و دولت‌ها در مورد چگونگی حمایت منابع عمومی از آینده کشاورزی مطرح می‌کند. بر اساس یافته‌های منتشر شده توسط سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در ۲ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی، حمایت جهانی دولت‌ها از کشاورزی در سال ۲۰۲۵ به رکورد بیش از ۹۵۰ میلیارد دلار رسید . همانطور که رویترز گزارش داده است، این افزایش نشان‌دهنده واکنش دولت‌ها به درگیری‌های ژئوپلیتیکی، آب و هوای نامساعد و فشار فزاینده بر منابع غذایی است. با این حال، OECD هشدار داد که حمایت بیش از حد همچنان بر مداخله فوری در بازار متمرکز است، نه سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت مورد نیاز برای تقویت بهره‌وری و تاب‌آوری کشاورزی. این سیاست نیاز به تغییر ریل دارد.
در این گزارش نوآوری‌ها در حفاظت از محصولات کشاورزی تغییر ساختار داده و غول‌های حفاظت از محصولات کشاورزی، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه بیولوژیکی را ۴۳ درصد افزایش داده‌اند؛ زیرا برای سلامت محصولات هزینه‌های شیمیایی باید کاهش یابد. ارزیابی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) که ۵۶ کشور را پوشش می‌دهد، نشان داد که کل حمایت‌های کشاورزی در مقایسه با سال ۲۰۲۳ تقریباً ۱۵ درصد افزایش یافته است. کمک‌های دولتی از ۱۷.۶ درصد به ۱۹.۱ درصد از ارزش تولیدات کشاورزی افزایش یافته و روند نزولی بلندمدت را معکوس کرده است. بخش عمده‌ای از این افزایش ناشی از اقدامات حمایت از قیمت بازار، به ویژه در اقتصادهای نوظهور، بوده است. در حالی که این سیاست‌ها می‌توانند از درآمدهای کشاورزی در دوره‌های بی‌ثباتی محافظت کنند، این سازمان هشدار داد که برخی از اشکال مداخله می‌تواند بازارها را تحریف کند، هزینه‌های مصرف‌کننده را افزایش دهد و کارایی اقتصادی را تضعیف کند.
مقامات OECD هشدار می‌دهند که اقدامات مختل‌کننده بازار، هزینه‌های خانواها را افزایش و در عین حال کارایی را کاهش و چالش رو به رشدی را برای سیاست‌گذاران کشاورزی برجسته می‌کند: محافظت از تولیدکنندگان در برابر شوک‌های کوتاه‌مدت بدون تضعیف سیگنال‌های بازار یا نادیده گرفتن سرمایه‌گذاری‌های مورد نیاز برای بهبود رقابت‌پذیری بلندمدت، کارایی منابع و تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین کشاورزی.
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش مربوط به کاهش رشد بهره‌وری کشاورزی در جهان است. طبق برآوردهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) که توسط رویترز ذکر شده است، رشد بهره‌وری سالانه از ۱.۸ درصد در طول سال‌های ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۰ به تنها ۰.۸ درصد بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳ کاهش یافته است . این کاهش سرعت، نگرانی‌هایی را در مورد توانایی بخش کشاورزی برای تأمین تقاضای مواد غذایی در آینده، ضمن مدیریت آب و هوای غیرقابل پیش‌بینی، منابع طبیعی محدود و هزینه‌های رو به رشد تولید، ایجاد می‌کند.
این ارقام، یک روند جهانی را توصیف می‌کنند. علیرغم گسترش قابل توجه حمایت‌های دولتی، هزینه‌های مربوط به آنچه سازمان همکاری و توسعه اقتصادی به عنوان خدمات عمومی کشاورزی طبقه‌بندی می‌کند، نزدیک به ۲.۴ درصد از ارزش تولید کشاورزی باقی مانده است. این خدمات شامل زیرساخت‌ها، نوآوری و سایر سرمایه‌گذاری‌های جمعی است که می‌تواند بهره‌وری را در سراسر صنعت بهبود بخشد. این تضاد نشان می‌دهد که دولت‌ها در طول بحران‌ها بیشتر مایل به گسترش حمایت‌های فوری بوده‌اند تا افزایش سهم نسبی منابع معطوف به توسعه بلندمدت کشاورزی و پیشرفت فناوری. البته برای کشاورزان، این تمایز اهمیت دارد زیرا سودآوری بلندمدت به چیزی بیش از کمک‌های مالی بستگی دارد.
کشاورزی دقیق، ژنتیک بهبود یافته، بهره‌وری آبیاری، مدیریت دیجیتال مزرعه و ماشین‌آلات پیشرفته می‌تواند به تولیدکنندگان کمک کند تا کاربردهای کود را بهینه کنند، عملکرد را بهبود بخشند و ریسک‌های تولید را مدیریت کنند. سرمایه‌گذاری در تحقیقات کشاورزی، زیرساخت‌های روستایی و خدمات آموزشی- ترویجی نیز می‌تواند مزایایی را در کل مناطق کشاورزی، از جمله عملیاتی که ممکن است منابع محدودی برای اتخاذ مستقل فناوری‌های جدید داشته باشند، به همراه داشته باشد. این چالش به تولیدکنندگان دام و تعاونی‌های کشاورزی نیز گسترش می‌یابد. شبکه‌های حمل و نقل بهبود یافته، تأسیسات ذخیره‌سازی مدرن، تحقیقات در مورد سلامت دام و زنجیره‌های تأمین کارآمدتر می‌توانند آسیب‌پذیری‌های عملیاتی را کاهش داده و در عین حال دسترسی به بازار را تقویت کنند. برای تعاونی‌ها و کسب‌وکارهای کشاورزی، سیاست‌های حمایت از نوآوری و زیرساخت‌ها می‌تواند فرصت‌هایی را برای بهبود خدمات و کاهش هزینه‌ها ایجاد کند.
این سرمایه‌گذاری‌ها به ویژه زمانی اهمیت دارند که تولیدکنندگان باید حاشیه سود محدود را مدیریت کنند، انتظارات مصرف‌کننده را تغییر دهند و رقابت را در بازارهای داخلی و بین‌المللی افزایش دهند. البته بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی به این بحث فوریت می‌بخشد.
رویترز یافته‌های OECD را به اختلالات کشاورزی مرتبط با جنگ در اوکراین، درگیری‌ها در خاورمیانه و رویدادهای شدید آب و هوایی، از جمله گرمای بی‌سابقه در اروپا و چرخه در حال توسعه ال نینو، مرتبط دانست. چنین فشارهایی می‌تواند بر تولید کشاورزی، بازارهای انرژی، هزینه‌های حمل و نقل و قیمت جهانی مواد غذایی تأثیر بگذارد.
ارزیابی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) ثابت نمی‌کند که برنامه‌های حمایت از کشاورزان ناکارآمد هستند، در عوض، یافته‌های گسترده‌تر آن به اهمیت ارزیابی نحوه توزیع کمک‌های کشاورزی و اینکه آیا هزینه‌های عمومی از دستاوردهای قابل اندازه‌گیری بهره‌وری پشتیبانی می‌کند یا خیر، اشاره دارد. برای سیاست‌گذاران، این به معنای در نظر گرفتن ثبات درآمد فوری کشاورزان و بازده اقتصادی بلندمدت مرتبط با تحقیقات، زیرساخت‌ها و نوآوری است.
همزمان با مواجهه بازارهای کشاورزی با شوک‌های اقلیمی و ژئوپلیتیکی مکرر، سوال اصلی سیاست‌گذاری از میزان هزینه دولت‌ها به میزان اثربخشی این منابع در تقویت سیستم‌های کشاورزی تغییر می‌کند. یارانه‌های بی‌سابقه ممکن است حمایت کوتاه‌مدت ایجاد کنند، اما رقابت‌پذیری پایدار کشاورزی نیازمند سرمایه‌گذاری در بهره‌وری، فناوری و تاب‌آوری است. برای کشاورزی ایران، هشدار سازمان همکاری و توسعه اقتصادی یادآوری به موقعی است که تاب‌آوری آینده کشاورزی ایران نیازمند زیرساخت‌های مدرن، مکانیزاسیون پیشرفته، لجستیک هوشمند، حمایت بیشتر و توجه به زنجیره‌ها و سودآوری مزارع کوچک که نه‌تنها به حمایت پولی، قیمتی بیمه‌ای و مالی، بلکه به توانایی صنعت در تولید کارآمدتر در شرایط چالش برانگیزتر نیز بستگی دارد.