به گزارش اقتصادنیوز، احتمالات درباره آغاز دوره جدیدی از تنش نظامی بین ایران با آمریکا و اسرائیل بالا گرفته است، همزمان با این احتمالات تحرکات دیپلماتیک و میانجی گرایانه نیز شدت گرفته است.
برای تحلیل وضعیت کنونی ایران اقتصادنیوز با علی بیگدلی، تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت‌وگو کرده است.
اقتصادنیوز: ابوالفتح با اشاره به احتمال تداوم تنش میان ایران و آمریکا گفت در صورت وقوع درگیری مجدد، شدت آن می‌تواند از جنگ‌های قبلی بیشتر باشد و حتی دامنه آن به اهداف و حوزه‌های گسترده‌تری کشیده شود؛ چراکه به گفته او، جنگ بعدی یا نباید آغاز شود یا اگر آغاز شد، باید به نتیجه‌ای منجر شود. زیرا از نگاه طرف‌های درگیر، تکرار جنگی با شدت کمتر توجیهی نخواهد داشت.
این تحلیلگر مسائل بین‌الملل، تحرکات اخیر اسرائیل را ترکیبی از قدرت‌نمایی نظامی و تلاش نتانیاهو برای تقویت موقعیت انتخاباتی خود می‌داند و احتمال آغاز جنگی تازه پیش از انتخابات را چندان بالا ارزیابی نمی‌کند.
مشروح گفت‌وگوی اقتصادنیوز با علی بیگدلی را در ادامه بخوانید؛
****
* آقای بیگدلی، در ارتباط با وضعیت کنونی و احتمال ازسرگیری جنگ چه سناریو‌هایی می‌توان تصور کرد؟ با توجه به مطرح شدن احتمالاتی مبنی بر ورود اسرائیل به جنگ با ایران تا پیش از انتخابات، پیش بینی می کنید در آستانه درگیری جدیدی قرار داریم یا ...؟
احتمال وقوع درگیری پیش از انتخابات کنست مقداری بعید به نظر می‌رسد. اما نتانیاهو این فضاسازی‌ها را ایجاد می کند چون می خواهد از خود چهره‌ای نجات‌بخش در اسرائیل نشان دهد تا شرایط جنگی را حفظ کند. به‌ویژه اینکه از نظر سیاسی موقعیت خود را تا حدودی از دست داده و ممکن است نتواند دولت ائتلافی‌اش را تشکیل دهد. او اکنون در لحظه‌هایی بینابینی قرار دارد.
نباید دست به اقدام نظامی پیشدستانه بزنیم
اما من با اینکه برخی می‌گویند ایران ممکن است پیش‌دستی کند به‌شدت مخالفم و معتقدم ما نباید این کار را انجام دهیم یا اسرائیل و آمریکا را تهدید کنیم.
به اعتقاد من، نباید دست به اقدام نظامی بزنیم. چنین اقدامی درست نیست و فکر هم نمی‌کنم آن را انجام دهیم. بنابراین، تحرکات اسرائیل هم نمایش قدرت و نوعی خط‌‌‌ونشان کشیدن برای ایران است و هم جنبه انتخاباتی دارد. به نظرم این تحرکات نباید جای نگرانی برای ما داشته باشد.
* اما این احتمال را می‌دهید که نتانیاهو، در صورت احساس خطر و احتمال شکست در انتخابات، راه ماندن در قدرت را ایجاد بحرانی بزرگتر بداند تا دست‌کم بر نتیجه انتخابات تأثیر بگذارد و موقعیت خود را تثبیت کند؟
اقدامات نتانیاهو درباره شهرک‌سازی‌ها حتی با اعتراض چین مواجه شده است. اروپایی‌ها اعتراض کرده‌اند. انگلیسی‌ها هم که خودشان از سازندگان اسرائیل بودند به این موضوع اعتراض دارند. آمریکایی‌ها هم خیلی راضی نیستند که منطقه در شرایط فعلی با بحران جدیدی مواجه شود؛ به‌ویژه با توجه به اینکه مسئله حوثی‌ها و عربستان سعودی نیز بسیار حاد شده است. فکر نمی‌کنم آمریکا اجازه دهد اسرائیل دست به اقدام نظامی علیه ایران بزند.
درعین‌حال، نمی‌توانیم با قطعیت پیش‌بینی کنیم که نتانیاهو در انتخابات شکست خواهد خورد. حتی نمی‌توان گفت احتمال شکست او ۸۰ درصد است. وضعیت هنوز مشخص نیست. قبلا تا حدودی مشخص بود که او ممکن است در انتخابات به دلیل رقبای سرسخت شکست بخورد. اما اکنون به‌تدریج شانس انتخاب مجدد او افزایش می‌یابد و در حال آماده‌سازی فضا برای این هدف است.
شانس انتخاباتی نتانیاهو چقدر است؟
از طرف دیگر، اگر نتانیاهو در انتخابات شکست بخورد، خودش و همسرش با پرونده‌های مالی مواجه‌اند و باید در دادگاه حاضر شوند. احتمال زندانی‌شدن آنها هم مطرح است. دادگاه هنوز تشکیل نشده است. ترامپ از رئیس‌جمهور درخواست کرد که محاکمه نتانیاهو به تعویق بیفتد. درگیری‌هایی که نتانیاهو با ایران داشت هم به تعویق این دادگاه کمک کرد. اگر او در انتخابات شکست بخورد، احتمالاً با همین سرنوشت مواجه خواهد شد.
بااین‌حال، به‌تدریج شانس انتخاب مجدد او افزایش پیدا می‌کند. شاید یکی از دلایل این موضوع، حمایت یهودیان ارتدوکس سرسختی باشد که در حال گسترش شهرک‌سازی‌ها هستند. این مسئله می‌تواند امتیازی برای نتانیاهو به همراه داشته باشد و موجب شود یهودیان بسیار افراطی بار دیگر به او گرایش پیدا کنند. بنابراین، شاید احتمال موفقیت او در انتخابات به ۶۰ تا ۶۵ درصد برسد.
* در آمریکا نیز پالس‌های متناقضی وجود دارد. ترامپ می‌گفت تا زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای خبری از حمله به ایران نخواهد بود، اما اخیرا صحبت از استفاده از «مادر بمب‌ها» مطرح شد. آیا این مواضع متناقض نیست؟ فکر می‌کنید آمریکا چه سناریویی را دنبال می‌کند؟
فکر نمی‌کنم آمریکایی‌ها هم در شرایط فعلی دست به جنگ بزنند. جامعه آمریکا با تنش‌های اقتصادی مواجه است و افزایش قیمت نفت می‌تواند بر این وضعیت تأثیر بگذارد. البته افزایش فعلی قیمت نفت در سطح بین‌المللی، با توجه به شرایطی که اکنون به‌ویژه حوثی‌ها ایجاد کرده‌اند و کاهش نسبی نفت عربستان، چندان نگران‌کننده نیست.
چرا ترامپ در درگیری عربستان با حوثی‌ها کنار ریاض نایستاده است؟
این وضعیت تا حدودی از بار مسئولیت ترامپ کاسته است. به همین دلیل، ترامپ در کنار عربستان قرار نمی‌گیرد تا بار دیگر درگیری با حوثی‌ها شدت بگیرد و صادرات نفت عربستان با مشکل مواجه شود یا بازار با کمبود سوخت روبهرو شود. به همین دلیل است که او تا پس از انتخابات در کنار عربستان نایستاده است. از سوی دیگر، احتمال می‌دهم آمریکا به ایران حمله نکند. آمریکایی‌ها منتظرند ایران با انعطاف بیشتری برخورد کند. شاید تا دوازدهم آبان، یعنی زمان برگزاری انتخابات، بتوانیم به نتیجه ملموس‌تری برسیم.
شاید ترامپ بعد از انتخابات سیاست انتقام جویانه در پیش بگیرد
سفر وزیر امور خارجه روسیه به ایران هم می‌تواند یک پالس مثبت باشد. وعده‌هایی که ایران درباره فروش گازوئیل به روسیه داده و حمایتی که از پوتین در موضوع اوکراین داشته، نشان می‌دهد که ایران برای حل مسئله خود به روسیه متوسل شده است. باید دید روس‌ها تا چه اندازه می‌توانند بر ایران فشار وارد کنند و در تصمیم‌گیری‌های آن تأثیرگذار باشند. البته تاکنون نشانه روشنی از این تأثیرگذاری ندیده‌ایم، اما همچنان امیدواریم که تا پیش از انتخابات جنگی رخ ندهد.
درعین‌حال، باید به دولت‌مردان ایران تذکر داد که اگر مذاکرات به پس از انتخابات موکول شود، ممکن است ترامپ بعد از انتخابات سیاستی انتقام‌جویانه در پیش بگیرد. این احتمال به‌ویژه در صورتی مطرح است که جمهوری‌خواهان کنترل کنگره را از دست بدهند. چنین اتفاقی شکست بزرگی خواهد بود؛ نه‌فقط برای ترامپ، بلکه برای کل حزب جمهوری‌خواه.
احتمال 70 درصدی پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات کنگره
بر اساس یک سنت سیاسی، رئیس‌جمهور مستقر در کاخ سفید، تمام تلاش خود را به کار می‌گیرد تا جانشین بعدی او از حزب خودش باشد. ترامپ نتوانسته است این موفقیت را به دست بیاورد؛ همانطور که در دولت قبلی هم نتوانست. بنابراین، شکست دوباره جمهوری‌خواهان اتفاق مهمی خواهد بود. به نظر می‌رسد احتمال پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات کنگره بیش از ۷۰ درصد است. شانس دموکرات‌ها برای پیروزی در مجلس نمایندگان بیشتر شده است، اما وضعیت مجلس سنا هنوز چندان روشن نیست.
* درگیری مجدد با ایران در آستانه انتخابات به نفع نتانیاهو است، در مقابل، این واقعه به ضرر ترامپ است. چقدر احتمال می‌دهید که شکافی میان ترامپ و نتانیاهو ایجاد شده باشد و در صورت وقوع درگیری، اسرائیل به‌صورت مستقل وارد عمل شود؟
اول اینکه، اسرائیل نمی‌تواند بدون اجازه آمریکا به‌صورت مستقل جنگ دیگری علیه ایران آغاز کند. دوم اینکه روابط نتانیاهو و ترامپ دیگر به گرمی گذشته نیست. سفر عجولانه‌ای که نتانیاهو برای شرکت در مجمع عمومی، سفر کوتاهی بود و کل حضور او به نیویورک بیش از چهار یا پنج ساعت طول نکشید. اگرچه پیشنهاد او پیشنهاد ملاقات با ترامپ هم داده بود، اما ترامپ به دلیل گرفتاری‌ها و برنامه سخنرانی در مجمع، آمادگی دیدار با او را ندارد. این برخورد برای نتانیاهو ناخوشایند بود و نشان می‌دهد روابط آن دو دیگر مانند گذشته گرم نیست.
حمله پیشدستانه ایران با هر دلیلی یک کار اشتباه است
* در ایران نیز از زبان افراد مختلف می‌شنویم که اگر احساس کنیم حمله‌ای در راه است، حمله پیشدستانه انجام خواهیم داد. شما گفتید که مخالف این کار هستید، اما چقدر احتمال می‌دهید این بار تهران آغازگر جنگ باشد؟ آیا ممکن است برخی مسئولان بخواهند از این طریق بر انتخابات تلاویو یا واشنگتن تأثیر بگذارند؟
به نظر من، اگر هر دلیلی داشته باشند این کار اشتباه است. چراکه اولا، ایران به‌عنوان آغازگر جنگ معرفی خواهد شد. ثانیا، ممکن است با حمله مشترک اسرائیل و آمریکا روبهرو شویم. با توجه به مشکلات اقتصادی فعلی ایران، از جمله بیکاری و تورم، به نفع ایران نیست که دست به یک اقدام پیشدستانه بزند.
هرچند ممکن است طرف مقابل اقداماتی تحریک‌آمیز علیه ما انجام دهد و بخواهد ایران را به چنین اقدامی وادار کند، باید در این شرایط با دقت بسیار تصمیم بگیریم و مراقب باشیم دست به اقدامی نزنیم که در نهایت کاملاً به زیان ما تمام شود.
* با این حساب، شما احتمال آغاز جنگ یا درگیری نظامی جدید را بیشتر به پس از دوازدهم آبان موکول می‌دانید؟
بله. اگر ترامپ در انتخابات شکست بخورد، ممکن است پس از آن سیاستی انتقام‌جویانه در پیش بگیرد. امیدواریم صرف‌نظر از نتیجه انتخابات، تا آن زمان به توافقی نسبی برسیم. سفر شی جین‌پینگ به آمریکا هم چندان مؤثر نبود و او دست خالی از واشنگتن بازگشت. اکنون ترامپ به روسیه متوسل شده و به وعده‌هایی که به این کشور داده، امید بسته است. شاید سفر آقای لاوروف نیز اهمیت زیادی داشته باشد. باید ببینیم چه نتایجی به همراه خواهد داشت. امیدواریم حتی پیش از انتخابات، گام‌های سریع‌تر و شفاف‌تری در عرصه دیپلماسی برداشته شود تا احتمال دستیابی به نتیجه‌ای از سوی ترامپ پیش از انتخابات افزایش یابد.
ترامپ با پیروزی در انتخابات وارد جنگ می‌شود یا با شکست؟
* گفتید ترامپ در صورت شکست در انتخابات ممکن است سیاستی انتقام‌جویانه در پیش بگیرد. اما اگر در انتخابات پیروز شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
اگر ترامپ پیروز شود، دیگر دست به جنگ نمی‌زند و راه جنگ مسدود می‌شود. البته ممکن است مذاکرات و دیپلماسی به نتیجه منفی برسد و او بار دیگر حمله کند. بااین‌حال، ما می‌توانیم در برابر حمله مقاومت کنیم. اگر دیپلماسی پیروز شود و ما از میدان نظامی فاصله بگیریم و به سمت دیپلماسی حرکت کنیم، امکان موفقیت‌مان در این عرصه بیشتر خواهد شد؛ هرچند میدان نظامی از قدرت بیشتری برخوردار است.
الان هم که با هم صحبت می‌کنیم، همچنان میدان نظامی دست بالا را دارد. حتی در جنگ هشت‌ساله هم بخش عمده قدرت و تصمیم‌گیری در اختیار میدان بود.
* تحرکات میانجی ها برای آرام کردن فضای پرتنش فعلی و بازگشت به میز مذاکره را چطور می بینید؟
از ابتدا هم گفته‌ایم که پاکستان، قطر و عمان در حدی نیستند که بتوانند تأثیر تعیین‌کننده‌ای داشته باشند. اما روسیه و چین، به‌عنوان قدرت‌های جهانی، چنین امکانی را دارند. ما ابتدا به چین متوسل شدیم، اما آقای شی جین‌پینگ دست خالی بازگشت. اکنون به پوتین متوسل شده‌ایم. همانطور که گفتم، امیدواریم سفر آقای لاوروف به نتیجه‌ای منجر شود.
آمریکا امتیازاتی به روسیه داده است؛ از جمله در موضوع فروش گازوئیل و حمایت از روسیه در مسئله اوکراین. همچنین ترامپ زلنسکی را برای برگزاری انتخابات مجدد تحت فشار قرار داده است. مجموع این امتیازات نشان می‌دهد که آمریکا در حال دادن امتیاز به روسیه است. امیدواریم روسیه با استفاده از نفوذی که در ایران دارد، بتواند برای حل مسئله ورود کند و ما را به نقاط روشن‌تری در دیپلماسی برساند.
پوتین و ترامپ شبه هم هستند و ...
* چین از برقراری صلح در تنگه هرمز و منطقه سود می‌برد اما چینی‌ها به قول شما دست خالی برگشتند. در مقابل روسیه به سبب تعلیق تحریم‌های آنها در صورت تداوم وضعیت کنونی از تنش سود می‌برند. آنها چه تمایلی به میانجیگری دارند؟ اساساً آیا می‌توانند در این زمینه نقشی ایفا کنند؟
میان ترامپ و پوتین شباهت فکری وجود دارد. هر دو اندیشه‌های ناسیونالیستی افراطی دارند. آنها در همین چارچوب با یکدیگر دیدار کردند و این دیدار نیز با تشریفات گسترده‌ای همراه بود. حمایتی که ترامپ اکنون از روسیه می‌کند، اهمیت زیادی دارد.
روسیه و آمریکا هر دو با اتحادیه اروپا اختلاف دارند. آقای مکرون گفته است تا زمانی که زنده هستیم، از اوکراین حمایت خواهیم کرد. این موضع برخلاف دیدگاه ترامپ است.
ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی خود وعده داده بود که مسئله اوکراین را حل کند. پایان جنگ اوکراین به نفع روسیه خواهد بود. اگر ترامپ بتواند این مسئله را حل کند، امتیاز بزرگی برای روسیه به دست می‌آید؛ به‌ویژه در برابر اتحادیه اروپا. با توجه به سفر اخیر صدراعظم آلمان و وعده کمک یک میلیارد یورویی به زلنسکی، حل مسئله اوکراین می‌تواند معادلات را تغییر دهد و این حمایت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، هر دو طرف، یعنی ترامپ و پوتین، باید درباره ایران به توافقی برسند.
روسیه و چین هر دو بر ایران نفوذ دارند
* پس این بار باید چشم‌مان به روس‌ها باشد؟
بله، همانطور که عرض کردم، پاکستان، قطر و عمان در حدی نبودند که بتوانند این مشکل را حل کنند؛ زیرا نه بر ایران نفوذ کافی داشتند و نه بر آمریکا. اما روسیه و چین هر دو بر ایران نفوذ دارند. آنها همچنین در شورای امنیت سازمان ملل از حق وتو برخوردارند. به همین دلیل، امید ما به این دو کشور است.
نمی‌خواهیم روسیه و چین را از دست بدهیم؛ زیرا در شورای امنیت با مشکلاتی مواجهیم و مخالفت این دو کشور و استفاده آنها از حق وتو می‌تواند در این زمینه به ایران کمک کند.