لایحه‌نویسی با هوش مصنوعی؛ مراقب چه باشیم؟
اقتصاد ایران: این گزارش ساختار یک لایحهٔ استاندارد، خطاهای رایج پیش‌نویس ماشینی و نکته‌های بازبینی پیش از ثبت را مرور می‌کند.
ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان
به گزارش بازرگانی خبرگزاری مهر، ابزارهای هوش مصنوعی نوشتن پیش‌نویس لایحه و دادخواست را به کاری چنددقیقه‌ای تبدیل کرده‌اند. این گزارش ساختار یک لایحهٔ استاندارد، خطاهای رایج پیش‌نویس ماشینی و نکته‌های بازبینی پیش از ثبت را مرور می‌کند.
نوشتن لایحه برای بسیاری از مردم کاری دشوار و پرهزینه است. کسی که برای نخستین بار با پروندهٔ قضایی روبه‌رو می‌شود، معمولاً نمی‌داند متن را از کجا شروع کند، چه چیزهایی را بنویسد و به کدام ماده استناد کند. ابزارهای هوش مصنوعی در این زمینه تغییر محسوسی ایجاد کرده‌اند: کاربر شرح ماجرا را می‌نویسد و در چند دقیقه یک پیش‌نویس ساخت‌یافته تحویل می‌گیرد.
این سرعت اما یک شرط دارد. پیش‌نویس ماشینی، هر قدر هم مرتب باشد، تا زمانی که بازبینی نشده، سند نهایی نیست. در این گزارش مرور می‌کنیم یک لایحه از چه بخش‌هایی تشکیل می‌شود، هوش مصنوعی کجا کمک می‌کند و کجا باید مراقب بود.
لایحه چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟
لایحه نوشته‌ای است که یکی از طرفین پرونده، در جریان رسیدگی، برای دفاع یا توضیح موضع خود به مرجع قضایی می‌دهد. لایحه با دادخواست و شکواییه فرق دارد: دادخواست و شکواییه پرونده را آغاز می‌کنند، اما لایحه در پرونده‌ای نوشته می‌شود که در جریان است.
ساختار یک لایحهٔ استاندارد
یک لایحهٔ دفاعیهٔ منظم معمولاً پنج بخش دارد:
مشخصات پرونده: مرجع رسیدگی، شمارهٔ پرونده و کلاسه، و سمت نویسنده.
ایرادات شکلی: مواردی مانند عدم صلاحیت مرجع یا ایراد به دادخواست، که پیش از ورود به ماهیت دعوا مطرح می‌شوند.
دفاع ماهوی: پاسخ بند به بند به ادعای طرف مقابل، با ارجاع به برگ‌های پرونده.
مستندات قانونی: مواد قانونی مرتبط، با شماره و عبارت درست.
خواستهٔ پایانی: درخواست روشن از مرجع، مانند رد دعوا، صدور قرار منع تعقیب یا برائت.
ابزارهای لایحه‌نویسی همین اسکلت را با اطلاعات پرونده پر می‌کنند. در صفحهٔ نوشتن لایحه با هوش مصنوعی نمونه‌لایحه‌های حقوقی و کیفری و یک لایحه‌ساز رایگان در دسترس است که خروجی را در قالب Word تحویل می‌دهد.
هوش مصنوعی کجا کمک می‌کند؟
نقطهٔ قوت این ابزارها، نظم دادن به متن است. شرحی که کاربر به زبان محاوره می‌نویسد، به متنی رسمی با ترتیب منطقی تبدیل می‌شود. ابزار همچنین یادآوری می‌کند که چه بخش‌هایی جا افتاده‌اند؛ برای نمونه این‌که ایرادات شکلی باید پیش از دفاع ماهوی بیایند. برای کسی که با ادبیات حقوقی آشنا نیست، همین ساختار نیمی از کار است.
چهار خطای رایج در پیش‌نویس ماشینی
۱. استناد نادرست: مدل‌های زبانی گاهی شمارهٔ ماده را اشتباه می‌گویند یا ماده‌ای می‌سازند که وجود ندارد. هر استناد را باید با متن رسمی قانون تطبیق داد.
۲. اشتباه در مرجع و مهلت: جابه‌جایی دادسرا و دادگاه، یا تجدیدنظر و فرجام، در متن لایحه نشانهٔ پیش‌نویس بازبینی‌نشده است. مهلت‌ها هم اهمیت دارند؛ برای مثال طبق مادهٔ ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت تجدیدنظرخواهی برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی است.
۳. خواستهٔ مبهم: لایحه‌ای که در پایان روشن نمی‌کند نویسنده از مرجع قضایی چه می‌خواهد، اثر خود را از دست می‌دهد.
۴. اطلاعات شخصی: پیش از نوشتن شرح پرونده در هر ابزار آنلاین، نام کامل، کد ملی و نشانی طرفین را حذف یا با نشانه جایگزین کنید.
دادخواست، شکواییه یا لایحه؛ کدام برای چه؟
انتخاب نوع سند، نخستین تصمیم است. دادخواست برای شروع دعوای حقوقی در دادگاه یا شورای حل اختلاف نوشته می‌شود؛ مانند مطالبهٔ وجه یا الزام به تنظیم سند رسمی. ساختار و بخش‌های لازم آن در راهنمای نمونه دادخواست با چند نمونهٔ کاربردی آمده است.
شکواییه پروندهٔ کیفری را آغاز می‌کند و برای جرایمی مانند کلاهبرداری، خیانت در امانت یا توهین تنظیم می‌شود. شرح دقیق زمان و مکان وقوع، مشخصات متهم و دلایل، بخش‌های اصلی آن است؛ راهنمای نمونه شکواییه این بخش‌ها را با مثال توضیح می‌دهد.
لایحه هم، همان‌طور که گفته شد، در پروندهٔ در جریان و در هر مرحله از رسیدگی کاربرد دارد.
چک‌لیست بازبینی پیش از ثبت
پیش از ثبت هر سندی که با کمک هوش مصنوعی نوشته شده، این پرسش‌ها را مرور کنید:
آیا همهٔ شماره‌های ماده با متن رسمی قانون مطابقت دارند؟
آیا مرجع رسیدگی و شمارهٔ پرونده درست نوشته شده‌اند؟
آیا هر ادعا به مدرکی در پرونده ارجاع داده شده است؟
آیا خواستهٔ پایانی روشن و مشخص است؟
آیا متن با واقعیت‌های پرونده، و نه یک نمونهٔ کلی، هماهنگ است؟
جمع‌بندی
هوش مصنوعی زمان نوشتن پیش‌نویس را کوتاه کرده است، اما مسئولیت متن همچنان با کسی است که آن را امضا می‌کند. پیش‌نویس ماشینی را نقطهٔ شروع بدانید، استنادها را تطبیق دهید و در پرونده‌های پیچیده، پیش از ثبت با یک متخصص مشورت کنید.
این مطلب، یک خبر آگهی بوده و خبرگزاری مهر در محتوای آن هیچ نظری ندارد.