به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، اداره کل امور اوپک، مجامع و سازمانهای بینالمللی این وزارتخانه اعلام کرد: در هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ قیمت شاخصهای اصلی نفت افزایش قابل توجهی داشت. میانگین هفتگی قیمت برنت به ۱۰۱ دلار و ۶۷ سنت در هر بشکه رسید که نسبت به هفته قبل ۷ دلار و ۱۶ سنت، معادل ۷.۵۸ درصد افزایش داشت. میانگین قیمت شاخص دابلیوتیآی نیز ۹۸ دلار و ۲ سنت بود که ۸ دلار و ۶ سنت یا ۸.۹۶ درصد افزایش نشان داد.
در همین مدت، میانگین قیمت سبد نفتی اوپک به ۱۱۰ دلار و ۴۶ سنت رسید و نسبت به هفته قبل ۱۴ دلار و ۱۱ سنت، معادل ۱۴.۶۴ درصد افزایش یافت.
روند روزانه نیز نشاندهنده شدتگرفتن فشار افزایشی بود. قیمت برنت از ۹۷ دلار در ۷ سپتامبر به ۱۰۷ دلار و ۶۳ سنت در ۱۰ سپتامبر رسید و در ۱۱ سپتامبر در سطح ۱۰۴ دلار و ۶۱ سنت بسته شد. به این ترتیب، بازار در فاصلهای کوتاه از محدوده زیر ۱۰۰ دلار وارد منطقه بالای ۱۰۰ دلار شد.
ریسک حملونقل، جایگزین ریسک کمبود تولید شد
مهمترین عامل اثرگذار بر بازار، تحولات امنیتی اطراف تنگه هرمز و مسیرهای انتقال نفت بود و بر اساس گزارشها، تشدید حملات نظامی و حمله به نفتکشها، همراه با ایجاد محدودیتهای دریایی، جریان عادی تجارت نفت را مختل کرده است.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی بازار تنها مقدار تولید نفت نیست، بلکه امنیت انتقال بشکههای تولیدشده به بازارهای مصرف است. حملات به تأسیسات پالایشی جیزان در جنوب عربستان و تعطیلی خط لوله انتقال نفت شرق ـ غرب عربستان نیز نگرانیها درباره امنیت زیرساختهای صادراتی را افزایش داده است.
این تحول از یک نظر اهمیت ویژه دارد: زمانی که مسیرهای حملونقل ناامن میشوند، حتی نفت موجود در میدان تولید نیز الزاماً بهسرعت به بازار مصرف نمیرسد. درنتیجه، جغرافیای عرضه میتواند به اندازه کیفیت نفت خام در تعیین قیمت اهمیت یابد؛ در اوضاع کنونی، «جغرافیا» جایگزین کیفیت بهعنوان یکی از عوامل مهم ایجاد اختلاف قیمت میان نفتخامها شده است.
حاشیه امن بازار محدودتر شده است
در کنار ریسکهای حملونقل، وضع ذخایر نفتی آمریکا نیز یکی از متغیرهای مهم بازار است. بر اساس دادههای منتشرشده برای هفته منتهی به ۴ سپتامبر، ذخیرهسازی تجاری نفت خام آمریکا با کاهش ۳۹۰ هزار بشکهای به ۴۲۴ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه رسید.
در مقابل، ذخیرهسازی بنزین یکمیلیون و ۲۷۰ هزار بشکه افزایش یافت و به ۲۰۶ میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه رسید. ذخیرهسازی فرآوردههای میانتقطیر نیز ۲ میلیون و ۹۰ هزار بشکه افزایش یافت و به ۱۰۶ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه رسید.
نکته مهمتر، حجم پایین ذخیرهسازی راهبردی نفت آمریکا بهعنوان یکی از عوامل افزایش آسیبپذیری بازار در برابر شوکهای عرضه است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال فیزیکی در تولید یا انتقال نفت میتواند اثر بیشتری بر انتظارات بازار داشته باشد.
آمریکا و اروپا در مسیر متفاوت از آسیا
بازار پالایش نیز در هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ عملکرد یکسانی در مناطق مختلف نداشت. حاشیه سود پالایشگاهی در آمریکا ۲ دلار و ۲۳ سنت افزایش یافت و به ۶۲ دلار و ۶۰ سنت در هر بشکه رسید.
در اروپا، اما حاشیه سود پالایشی ۱۲ دلار و ۳۲ سنت کاهش یافت و به ۴۴ دلار و ۲۹ سنت رسید. بازار آسیا شرایط دشوارتری داشت و حاشیه سود پالایشگاهی با کاهش ۱۱ دلار و ۹۱ سنت به منفی ۵۹ سنت در هر بشکه رسید.
این اختلاف منطقهای نشان میدهد که فشار موجود در بازار نفت خام الزاماً به یکسانشدن شرایط در بازار فرآوردهها منجر نشده است و ساختار عرضه، تقاضا و هزینههای پالایشی همچنان نقش تعیینکنندهای دارد.
کمبود ساختاری گازوئیل تا ۲۰۲۷ ادامه دارد
یکی از مهمترین محورها تداوم کمبود ساختاری گازوئیل در بازار جهانی است. بر اساس گزارش، شرایط اضطراری موجود در بازار فرآوردههای میانتقطیر میتواند تا سه ماهه دوم سال ۲۰۲۷ ادامه یابد. گازوئیل در شرایط کنونی به یکی از محرکهای مهم بازار فرآوردهها تبدیل شده است. در ماه اوت، کرکاسپرد گازوئیل در سواحل خلیج آمریکا به رکورد ۱۰۲ دلار در هر بشکه رسید؛ رقمی که شدت فشار موجود در بازار میانتقطیرها را نشان میدهد.
در طرف تقاضا، چین تصویری پیچیدهتر ارائه میدهد. از سویی افزایش واردات نفت این کشور یکی از عوامل حمایتکننده از قیمتها در هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ بوده است؛ از سوی دیگر، بازار سوخت جادهای چین با تغییری ساختاری روبهرو شده است.
بر اساس گزارش مؤسسه کپلر، فناوریهای جدید درمجموع حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز از تقاضای سوخت جادهای چین در سال ۲۰۲۶ کاستهاند. این کاهش نتیجه همزمان شوک قیمتی سوخت و شتابگرفتن استفاده از فناوریهای جایگزین، بهویژه خودروهای برقی و گاز طبیعی مایع شده (الانجی) است.
این تغییر تنها یک اُفت موقتی ناشی از افزایش قیمت نفت نیست؛ بلکه بخشی از آن به تغییرات ساختاری در الگوی مصرف مربوط میشود. بنابراین حتی در صورت عادیشدن قیمتهای نفت، بخشی از تقاضای ازدسترفته ممکن است در سالهای آینده بازنگردد.
کامیونهای برقی و الانجی مصرف گازوئیل را تحت فشار گذاشتند
تحولات بخش حملونقل سنگین چین نیز همین روند را تأیید میکند. اگرچه فعالیت حملونقل جادهای در هفت ماه نخست سال رشد داشته، مصرف گازوئیل کاهش یافته است؛ نشانهای از اینکه رابطه سنتی میان رشد فعالیت حملونقل و رشد مصرف سوخت در حال تضعیفشدن است.
گسترش کامیونهای برقی و گاز طبیعی مایع شده در این روند نقش مهمی دارد. در نتیجه، بخش حملونقل چین میتواند حتی در شرایط رشد فعالیت اقتصادی، تقاضای کمتری برای فرآوردههای نفتی ایجاد کند.
این تحول برای بازار جهانی نفت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا چین یکی از مراکز مهم رشد تقاضای نفت در جهان بوده است. اگر بخشی از کاهش مصرف این کشور ساختاری و پایدار باشد، تولیدکنندگان و پالایشگران باید در ارزیابی آینده بازار نفت، افزونبر قیمت و عرضه، تغییر فناوری حملونقل را نیز در نظر بگیرند.
بازار نفت در دو مسیر متفاوت حرکت میکند
تصویر کلی بازار نفت در پایان هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر، ترکیبی از فشارهای کوتاهمدت و تغییرات بلندمدت بود. در کوتاهمدت، امنیت مسیرهای صادراتی، تنگه هرمز، حملات به نفتکشها و زیرساختهای انرژی و وضع ذخیرهسازی، مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت هستند.
در مقابل، در سمت تقاضا، تحولات چین پیام متفاوتی دارد. گسترش خودروهای برقی، کامیونهای برقی و گاز طبیعی مایع شده نشان میدهد بخشی از تقاضای نفت در حال تغییر ساختاری است و این تغییر میتواند در سالهای آینده اثر خود را بر بازار جهانی عمیقتر کند.
به این ترتیب، بازار نفت در مقطع یادشده میان دو نیروی متضاد قرار گرفته است: ریسک ژئوپلیتیک در کوتاهمدت قیمتها را بالا میبرد، اما تحول فناوری و تغییر الگوی مصرف در بلندمدت ظرفیت رشد تقاضا را محدود میکند. همین دوگانگی، مسیر بازار نفت را در ماههای آینده پیچیدهتر از یک رابطه ساده میان عرضه و تقاضا خواهد کرد.