ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، صندوق‌های پروژه یکی از ابزارهای بازار سرمایه برای تأمین مالی مستقیم پروژه‌های اقتصادی هستند؛ ابزاری که در سال‌های اخیر با توجه به محدودیت منابع نظام بانکی و نیاز کشور به سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیرساختی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

در همین راستا، صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی «نور» با هدف تأمین مالی احداث نیروگاه‌های خورشیدی در نقاط مختلف کشور در حال پذیره‌نویسی است. این صندوق قرار است با جمع‌آوری منابع از سرمایه‌گذاران، زمینه احداث نیروگاه‌هایی با ظرفیت مجموع 500 مگاوات را فراهم کند.

علی‌اکبر ایرانشاهی، رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس و اوراق بهادار، در گفت‌وگوی تفصیلی با تسنیم درباره سازوکار این صندوق، تفاوت صندوق‌های پروژه با صندوق‌های سرمایه‌گذاری معمول، سوابق صندوق‌های پروژه در بازار سرمایه، ریسک‌ها و چشم‌انداز آنها، همچنین آخرین وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی توضیح داده است.

تأمین مالی 5 همتی برای احداث 500 مگاوات نیروگاه خورشیدی

تسنیم: ابتدا درباره صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی نور توضیح دهید. این صندوق قرار است چه کاری انجام دهد و چه مشکلی را در صنعت کشور برطرف کند؟

ایرانشاهی: صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی نور، از جمله صندوق‌های سرمایه‌گذاری از نوع تأمین مالی است. در این نوع صندوق‌ها منابع مستقیماً با هدف تأمین مالی یک پروژه مشخص جمع‌آوری می‌شود.

در مورد صندوق نور، هدف تأمین مالی برای راه‌اندازی نیروگاه‌های خورشیدی است. همان‌طور که می‌دانید، در سال‌های اخیر کشور با ناترازی انرژی، به‌خصوص در حوزه برق، مواجه بوده است و یکی از راهکارهایی که از سوی دولت دنبال شده، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی است.

یکی از روش‌های تأمین مالی این پروژه‌ها می‌تواند استفاده از منابع نظام بانکی باشد، اما بانک‌ها نیز با محدودیت‌هایی مواجه هستند؛ از جمله محدودیت‌های مربوط به ترازنامه و تسهیلات‌دهی.

بنابراین یکی از مسیرهای تأمین مالی پروژه‌ها، استفاده از ظرفیت بازار سرمایه است. صندوق پروژه نیز یکی از ابزارهایی است که از طریق آن می‌توان پروژه‌های کشور را تأمین مالی کرد و در عین حال زمینه مشارکت مردم در تأمین مالی پروژه‌ها را فراهم کرد.

پذیره‌نویسی صندوق نور با هدف تأمین مالی حدود 5 همت انجام می‌شود و برنامه صندوق، احداث و راه‌اندازی نیروگاه‌های خورشیدی در بیش از 100 ساختگاه در نقاط مختلف کشور، با ظرفیت مجموع 500 مگاوات است.

بنابراین به طور خلاصه، صندوق نور یک صندوق با هدف تأمین مالی است که منابع آن برای احداث و راه‌اندازی نیروگاه‌های خورشیدی به کار گرفته خواهد شد و می‌تواند در رفع ناترازی انرژی کشور نقش داشته باشد.

تفاوت صندوق پروژه با صندوق‌های سرمایه‌گذاری معمولی 

تسنیم: تفاوت صندوق پروژه با صندوق‌های سرمایه‌گذاری معمولی چیست؟

ایرانشاهی: ما انواع مختلفی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری داریم. اگر بخواهم تفاوت صندوق پروژه را با صندوق‌هایی که در اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌کنند توضیح بدهم، باید گفت صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار عموماً در سهام، اوراق با درآمد ثابت، گواهی سپرده و سایر اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌کنند.

در این صندوق‌ها منابع از مردم دریافت و برای خرید اوراق بهادار استفاده می‌شود؛ اما صندوق پروژه از جنس تأمین مالی است. یعنی منابع از مردم جمع‌آوری شده و مستقیماً در یک پروژه مشخص هزینه می‌شود.

صندوق زمین و ساختمان نیز از همین جنس است. در این صندوق‌ها منابع جمع‌آوری‌شده مستقیماً برای اجرای پروژه مورد نظر مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین تفاوت اصلی این دو مدل، در جنس فعالیت صندوق؛ یعنی سرمایه‌گذاری یا تأمین مالی است.

سابقه صندوق‌های پروژه در بازار سرمایه

تسنیم: صندوق نور چندمین صندوق پروژه در بازار سرمایه است و عملکرد صندوق‌های قبلی چگونه بوده است؟

ایرانشاهی: نخستین صندوق پروژه ما در سال 1396 راه‌اندازی شد که صندوق پروژه برق پرند مبنا بود. آن صندوق نیز در حوزه نیروگاهی فعالیت می‌کرد و هدف آن تبدیل نیروگاه گازی به نیروگاه سیکل ترکیبی بود.

در آن مقطع منابع مورد نیاز جمع‌آوری شد و در راستای هدف مشخص‌شده مورد استفاده قرار گرفت و به نوعی این تجربه موفق بود.

بعد از آن مدتی وقفه ایجاد شد، اما از سال گذشته با توجه به موضوع ناترازی انرژی و ظرفیت صندوق‌های پروژه برای فعالیت در حوزه نیروگاه‌های خورشیدی، هم‌زمان سه صندوق پروژه در این حوزه در دستور کار قرار گرفتند.

یکی از آنها صندوق پروژه با نماد «سولار» بود که حدود یکی دو ماه پیش پذیره‌نویسی آن انجام شد و اکنون نماد آن در بورس معامله می‌شود. صندوق نور و صندوق دیگری نیز با فاصله زمانی کوتاهی پذیره‌نویسی خواهند شد و هر دو در حوزه نیروگاه‌های خورشیدی فعالیت می‌کنند.

ریسک اصلی صندوق‌های پروژه چیست؟

تسنیم: با توجه به اینکه منابع مردم وارد این صندوق‌ها می‌شود، بحث بازدهی و ریسک اهمیت زیادی دارد. مهم‌ترین ریسک این صندوق‌ها را چه می‌دانید؟

ایرانشاهی: قاعدتاً در خصوص بازدهی این نوع صندوق‌ها نباید خیلی صحبت کنم، اما اطلاعات مربوط به پیش‌بینی‌های مالی در طرح توجیهی و مستندات صندوق افشا می‌شود.

در گزارش‌های توجیهی، درآمدها و هزینه‌ها برای سال‌های آینده پیش‌بینی شده و معمولاً در این نوع صندوق‌ها، چشم‌انداز 15 تا 20 ساله نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. موضوعاتی مانند افت عملکرد پنل‌ها نیز در محاسبات لحاظ می‌شود.

بر اساس پیش‌بینی‌های انجام‌شده، نرخ بازده داخلی پروژه‌ها در محدوده‌ای قرار گرفته که در مستندات صندوق اعلام شده است. اما درباره ریسک، بزرگ‌ترین ریسک صندوق‌های پروژه، عدم تکمیل پروژه در زمان تعیین‌شده است.

در مورد نیروگاه‌های خورشیدی، بخشی از تجهیزات مانند پنل، اینورتر و سایر تجهیزات مورد نیاز از خارج از کشور تأمین می‌شود. بنابراین از تخصیص و تأمین ارز گرفته تا ورود تجهیزات به کشور، ممکن است چالش‌هایی ایجاد شود.

در مورد صندوق نور، بخش قابل توجهی از این مسائل تا حد زیادی حل شده است. خرید پنل‌ها انجام شده و بخشی از تجهیزات نیز نصب یا در حال اجرا و ورود است. با این حال، در هر پروژه‌ای مهم‌ترین موضوع این است که پروژه بتواند در زمان پیش‌بینی‌شده به بهره‌برداری برسد و درآمدهای پیش‌بینی‌شده محقق شود.

سابقه صندوق‌های قبلی چه می‌گوید؟

تسنیم: عملکرد صندوق‌های قبلی مانند سولار چگونه بوده است؟

ایرانشاهی: صندوق سولار به دلیل اینکه مدت کوتاهی از فعالیت آن گذشته، هنوز عملکرد قابل ارزیابی بلندمدتی ندارد و طبیعتاً نمی‌توان درباره عملکرد آن قضاوت کرد. اما در مورد صندوق پرند، عملکرد آن نسبت به پیش‌بینی‌هایی که در آن مقطع انجام شده بود، محقق شد.

بنابراین از این منظر می‌توان گفت تجربه قبلی صندوق‌های پروژه تجربه مناسبی بوده است، البته هر پروژه شرایط خاص خود را دارد و نمی‌توان تمام پروژه‌ها را دقیقاً با یکدیگر مقایسه کرد.

سازمان بورس برای توسعه صندوق‌های پروژه چه برنامه‌ای دارد؟

تسنیم: با توجه به اینکه صندوق پروژه یکی از روش‌های تأمین مالی اقتصاد محسوب می‌شود، برنامه سازمان بورس برای توسعه این ابزار چیست؟

ایرانشاهی: یکی از وظایف سازمان بورس، فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب، از جمله مقررات مورد نیاز و ابزارسازی متناسب با شرایط اقتصادی است.

این وظیفه در سازمان در حال انجام است. در مورد درخواست‌هایی که از سوی فعالان بازار ارائه می‌شود نیز اگر حداقل شرایط لازم را داشته باشند، موضوع توسط کارشناسان بررسی شده و در صورت نبود مشکل خاص، فرآیند صدور مجوز انجام می‌شود.

در واقع سازمان بورس تلاش کرده زیرساخت‌های مقرراتی لازم را فراهم کند و ابزارهای مورد نیاز را در اختیار بازار قرار دهد. اینکه فعالان بازار از این ابزارها چگونه استفاده کنند، به نیاز آنها و شرایط پروژه‌ها بستگی دارد.

ما در هر دو مرحله آمادگی داریم؛ هم در مرحله تدوین و اصلاح مقررات و هم در مرحله بررسی درخواست‌ها. اگر در زمان اجرا نیز مدیران صندوق با نیاز به اصلاح چارچوب‌های مقرراتی مواجه شوند، این امکان وجود دارد که متناسب با شرایط، اصلاحات لازم انجام شود.

اصلاح مقررات افزایش سرمایه صندوق‌های پروژه

تسنیم: آیا برای افزایش تعداد صندوق‌های پروژه تا پایان سال هدف مشخصی دارید؟

ایرانشاهی: نمی‌توانیم عدد مشخصی را برای تعداد صندوق‌هایی که تا پایان سال ایجاد خواهند شد اعلام کنیم، چون این موضوع به پیشنهادهای فعالان بازار و متقاضیان بستگی دارد. اما در زمینه اصلاح مقررات، اخیراً موضوع نحوه افزایش سرمایه و اصلاح روش افزایش سرمایه صندوق‌های پروژه در دستور کار قرار گرفته و اصلاحات لازم انجام شده است تا مدل فعالیت این صندوق‌ها کوتاه‌تر و مناسب‌تر شود.

در حال حاضر نیز به غیر از سه صندوق پروژه‌ای که در فرآیند آنها هستیم، درخواست باز دیگری برای صندوق پروژه نداریم.

از پذیره‌نویسی تا آغاز فعالیت صندوق چقدر زمان می‌برد؟

تسنیم: از زمان پذیره‌نویسی تا بازگشایی و آغاز فعالیت صندوق‌ها معمولاً چقدر زمان لازم است؟

ایرانشاهی: رویکرد ما این است که تمام مدارک و مستندات لازم را قبل از صدور مجوز پذیره‌نویسی از متقاضی دریافت کنیم تا پس از انجام پذیره‌نویسی، در کوتاه‌ترین زمان ممکن مجوز فعالیت صادر شود.

پس از انجام پذیره‌نویسی، گزارش مربوطه برای سازمان ارسال و بررسی می‌شود. اگر مدارک و مستندات کامل باشد و مشکل خاصی وجود نداشته باشد، این فرآیند می‌تواند حدود یک هفته تا 10 روز زمان ببرد.

یکی از مواردی که در صندوق‌های پروژه با سایر صندوق‌ها تفاوت دارد، موضوع تأیید صلاحیت مدیران است.

در صندوق‌های پروژه، ساختار صندوق از نوع هیئت‌مدیره‌ای است و هیئت‌مدیره نقش مهمی در تصمیم‌گیری دارد. بنابراین مطابق مقررات، مدیران صندوق باید تأیید صلاحیت شوند. در برخی موارد، اگر فرآیند تأیید صلاحیت مدیران به دلایل مختلف طولانی شود، تا زمانی که این تأیید صلاحیت کامل نشود، امکان صدور مجوز فعالیت وجود ندارد.

صندوق نور؛ پروژه‌ای که بخشی از مسیر را طی کرده است

تسنیم: در پایان اگر نکته‌ای درباره صندوق نور دارید که برای سرمایه‌گذاران اهمیت داشته باشد، بفرمایید.

ایرانشاهی: نکته‌ای که درباره صندوق نور وجود دارد این است که پروژه در مرحله‌ای نیست که همه چیز از صفر شروع شود. این صندوق پروژه شامل بیش از 100 ساختگاه است و پروژه‌ها در مجموع حدود 60 درصد پیشرفت فیزیکی دارند.

همچنین از نظر بهای تمام‌شده و هزینه‌های انجام‌شده نیز شرایط پروژه باید در ارزیابی سرمایه‌گذاران مورد توجه قرار گیرد. بخشی از هزینه‌های پروژه توسط ساتبا انجام شده و با توجه به نرخ ارزی که در زمان انجام هزینه‌ها وجود داشته، هزینه‌های انجام‌شده با شرایط امروز تفاوت دارد.

بنابراین سرمایه‌گذاران باید این موضوع را در کنار سایر عوامل و اطلاعات موجود در طرح توجیهی و مستندات صندوق بررسی کنند. بر اساس برنامه ارائه‌شده، بخش عمده پروژه قرار است تا پایان سال به بهره‌برداری برسد.

در نهایت، سرمایه‌گذار باید مجموعه عوامل شامل وضعیت پیشرفت فیزیکی پروژه، هزینه‌های انجام‌شده، هزینه‌های مورد نیاز برای تکمیل، شرایط بازار و پیش‌بینی‌های مالی را در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار دهد.

انتهای پیام/