به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایلنا، عبدالباری عطوان، تحلیلگر مطرح جهان عرب در سرمقاله روزنامه فرامنطقهای «رای الیوم» نوشت: پرسش مهمی که اکنون در محافل سیاسی منطقهای و بینالمللی مطرح است، این است که آیا دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، میتواند با اعمال تحریمهای جدید، ایران را منزوی و اقتصاد این کشور را تحت فشار قرار دهد؟ واشنگتن تهدید کرده است تحریمهایی را اعمال خواهد کرد که به گفته خود، «بزرگترین فشار اقتصادی» علیه ایران خواهد بود و حتی کشورهایی را که با تهران همکاری کنند، با انزوای جهانی مواجه خواهد کرد.
پاسخ اولیه به این پرسش، یک «نه» قاطع است. ایران طی ۴۳ سال گذشته در برابر تحریمها و فشارهای آمریکا تسلیم نشده است. تهدیدهای نظامی، سیاسی و اقتصادی واشنگتن نیز تاکنون نتوانسته تهران را وادار به عقبنشینی کند. حتی سه جنگی که آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران به راه انداختند، نتوانستند این کشور را به تسلیم وادار کنند.
آمریکا با وجود اعزام ناوهای هواپیمابر، بیش از ۲۰ ناو جنگی و صدها فروند هواپیمای پیشرفته نیز نتوانست بر تنگه هرمز مسلط شود، برنامه هستهای ایران را از بین ببرد یا نیروهای مقاومت مورد حمایت تهران را شکست دهد.
ایران برای جنگ اقتصادی آماده شده است
همانطور که ایران پیش از این برای مقابله با فشار نظامی آمریکا آماده شد، اکنون نیز نشانههایی از آمادگی این کشور برای مقابله با جنگ اقتصادی دیده میشود. تهران تلاش کرده است با تقویت جبهه داخلی، مقابله با نفوذهای اطلاعاتی و امنیتی و تقویت وحدت ملی، خود را برای رویارویی اقتصادی آماده کند.
نخستین نشانه این آمادگی، هشدار ایران درباره پاسخ به هرگونه اقدام اقتصادی آمریکا است. تهران اعلام کرده است در صورت تشدید فشارها، منافع اقتصادی آمریکا در منطقه، بهویژه تأسیسات و منافع نفتی این کشور، هدف قرار خواهد گرفت.
در گام بعدی، کمیسیون دفاع اقتصادی مجلس شورای اسلامی ایران بهطور اولیه موضوع دریافت عوارض از کشتیهایی را که از تنگه هرمز عبور میکنند، مطرح کرده است. بر اساس این پیشنهاد، عوارض باید با ریال ایران یا ارزهایی که بهطور رسمی تعیین میشوند، پرداخت شود و برای کشورهای دوست استثناهایی در نظر گرفته خواهد شد.
ایران همچنین هشدار داده است کشورهای منطقه، بهویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس، در صورتی که تحت فشار آمریکا قرار گرفته و در محاصره اقتصادی تهران مشارکت کنند، با پاسخ ایران مواجه خواهند شد.
از سوی دیگر، تهران اعلام کرده است حملات علیه پایگاههای نظامی آمریکا را ادامه خواهد داد؛ اقدامی که میتواند پایگاههای واشنگتن در خاورمیانه و حتی کشورهای اروپایی مشارکتکننده در فشار اقتصادی علیه ایران، از جمله قبرس و بلغارستان و احتمالاً ترکیه، را دربرگیرد.
تهدیدهای بزرگ ترامپ و عقبنشینی در لحظه آخر
دولت ترامپ پیش از آنکه رسما شکست گزینه نظامی را بپذیرد، برای تهدیدهای خود از تعابیر بسیار بزرگی استفاده میکرد؛ از «بزرگترین حمله نظامی تاریخ» و «بزرگترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم» گرفته تا تهدید به «باز کردن درهای جهنم» و «محو ایران از نقشه».
هر بار که تهران در برابر این تهدیدها ایستادگی کرده و با آمادگی و حتی تمسخر پاسخ داده است، ترامپ در آخرین لحظات از اجرای تهدیدهای خود عقبنشینی کرده؛ زیرا از پیامدهای چنین اقدامی بیم دارد.
در چنین شرایطی، واشنگتن به میانجیها متوسل میشود تا راهی برای خروج از بنبست پیدا کند و زمینه دستیابی به توافقی را فراهم آورد که گزینه نظامی را متوقف یا دستکم برای مدتی به تعویق بیندازد. به نوشته عطوان، تفاهمنامه و آتشبس دوماهه نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ اقدامی که به حفظ آبروی ترامپ و فراهم کردن راهی برای خروج دولت او از بنبست کمک کرد.
مأموریت فرمانده ارتش پاکستان در تهران
در همین چارچوب، سفر ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران قابل توجه است. او «مرد قدرتمند آمریکا» در پاکستان است و ورود منیر به تهران در رأس هیأتی شامل وزیر کشور پاکستان، پس از تماس وی با ترامپ و بنا بر درخواست رئیسجمهور آمریکا صورت گرفته است.
هدف از این سفر ژنرال منیر میتواند فراهم کردن راهی برای عقبنشینی ترامپ از موضع سختگیرانه خود درباره تحریمهای اقتصادی ایران و ایجاد زمینه برای دستیابی به یک توافق باشد.
ترامپ این بار نیز با طرح ادعای «بزرگترین تحریمهای مالی و اقتصادی تاریخ» علیه ایران، سطح تهدیدها را بالا برده است؛ اما واکنش تهران تاکنون بیاعتنایی و تأکید بر آمادگی برای مقابله بوده است.
ایران طی سالهای گذشته در برابر تحریمهای آمریکا مقاومت کرده و به همین دلیل، تهران تجربه کافی برای مقابله با دور جدید فشارهای اقتصادی را دارد؛ چه تحریمها در مقیاس گسترده اعمال شوند و چه محدودتر باشند.
اکنون باید منتظر ماند و دید جزئیات تحریمهای جدید آمریکا چه خواهد بود و آیا ترامپ بار دیگر در لحظه آخر از مواضع خود عقبنشینی خواهد کرد؛ عقبنشینیای که به نوشته عطوان، احتمالاً این بار نیز با این توجیه همراه خواهد شد که تصمیم واشنگتن تحت تأثیر درخواست میانجی پاکستانی و پس از مذاکرات وی در تهران اتخاذ شده است.
تحولات روزهای آینده پاسخ این پرسش را روشن خواهد کرد.