به گزارش اقتصادنیوز، گرمای بی‌سابقه و خشکسالی ناشی از آن در قاره اروپا نگرانی‌های جدی را در مورد اقتصاد این قاره پدید آورده است. این موضوع بخش‌های مختلف اقتصاد و تجارت این قاره را متاثر از خود کرده و پرسش های بزرگ را در مورد رشد اقتصادی اروپا به میان آورده است.

کانون تغییرات اقلیمی؛ خشکسالی‌های خطرناک و دگردیسی عمده در نحوه تجارت اروپا

به نوشته فایننشیال تایمز، با توجه به اینکه سطح آب رودخانه راین در تابستان گرم امسال به پایین‌ترین حد تاریخی خود رسیده، بزرگ‌ترین و شلوغ‌ترین بندر اروپا هزینه‌های خشکسالی این قاره را پرداخت می‌کنند.

کشتی‌های باری که مواد شیمیایی، نفت و سایر کالاها را از طریق این رودخانه بسیار کم آب به روتردام حمل می‌کنند، اکنون تنها با حدود 30 درصد ظرفیت خود پر می‌شوند تا بارشان سبک‌تر شود و از به گل نشستن‌شان جلوگیری شود. این بدان معناست که اپراتورها باید هزینه بسیار بیش‌تری را بپردازند. به گفته لکس بزمر از اداره بندر روتردام: این «یکی از سخت‌ترین دوره‌هایی است که در دهه‌های اخیر تجربه کرده‌ایم».

راهکارهای پرهزینه این بندر تنها بخشی از هزینه‌های کلی ناشی از یک فصل خشک را نشان می‌دهد که به طرز شگفت‌آوری به سرعت گسترش یافته و هزینه‌های هنگفتی را برای کشاورزی، صنعت و حتی فناوری به همراه دارد. این مسئله ممکن است موجب دگردیسی عمده در نحوه تجارت این قاره شود. 

ماسیمو تاونی، مدیر موسسه اروپایی اقتصاد و محیط زیست مستقر در ونیز، هشدار داد که این خشکسالی تنها گوشه‌ای از آن چیزی است که در انتظار قاره‌ای است که سریع‌ترین گرمایش جهان را تجربه می‌کند و تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار دارد. به گفته او: «این خشکسالی‌ها خطرناک هستند. آن‌ها رویدادهایی شدید وا طولانی‌مدت هستند. اروپا به شدت در معرض آن قرار دارد. این قاره واقعاً کانون تغییرات اقلیمی است».

ضربات اقتصادی ویرانگر

طبق گزارش کوپرنیکوس کلایمت چنج، آژانس رصد زمین اتحادیه اروپا، ژوئن و ژوئیه به عنوان گرم‌ترین ماه‌های ثبت‌شده در اروپای غربی رتبه‌بندی شده‌اند. بعید است که هفته‌های آینده تسلی‌بخش باشند: پیش‌بینی بارندگی معنادار کمی می‌شود.

بخش بزرگی از اروپا اکنون با کمبود شدید رطوبت خاک و افت سطح رودخانه‌ها مواجه است. در کم‌عمق‌ترین نقطه راین، در کاوب آلمان، سطح آب رودخانه روز جمعه به پایین‌ترین حد خود از زمان شروع ثبت رکوردها رسید - سطحی «تک رقمی» که ممکن است کشتیرانی را غیرممکن کند و رودخانه به دو قسمت تقسیم شود.

کارشناسان موسسات مختلف، از بیمه زوریخ گرفته تا اندیشکده تاوونی، تخمین می‌زنند که خشکسالی ناگهانی امسال احتمالاً ضربه اقتصادی کوتاه‌مدت حداقل ۵۰ میلیارد یورویی به اروپا وارد خواهد. طبق گفته یک بانک، کل خسارت گرمای تابستان امسال احتمالاً بسیار بیشتر خواهد بود - تا ۱۸۰ میلیارد یورو.

این امر همچنین می‌تواند به فشارهای تورمی بیفزاید، درآمد خانوارها را کاهش دهد و بانک‌های مرکزی را مجبور کند نرخ بهره را برای مدت طولانی‌تری بالاتر نگه دارند. به گفته الیور راکائو، اقتصاددان ارشد آکسفورد اکونومیکس: «هرچه خشکسالی بیشتر طول بکشد، تأثیر نامطلوب آن بیشتر می‌شود.» طبق گزارش رصدخانه خشکسالی اروپا، حدود نیمی از اتحادیه اروپا و بریتانیا اکنون در سطحی از خشکسالی قرار دارند. اما محاسبه هزینه‌ها هنوز آغاز نشده است.

مونیک باربوت، وزیر محیط زیست فرانسه، هفته گذشته گفت که شرایط شدید تابستان امسال می‌تواند 10 تا 15 میلیارد یورو برای فرانسه هزینه داشته باشد. او افزود خشکسالی در سال 2022 منجر به 5.6 میلیارد یورو ضرر مستقیم و غیرمستقیم شده و «بدون شک بسیار بیشتر خواهد بود».

خشکسالی هم‌چنین به نگرانی‌هایی دامن زده در مورد اینکه آیا اروپا می‌تواند از راه‌اندازی سریع مراکز داده که برای خنک کردن به آب متکی هستند و بسیاری آن‌ها را برای رشد اقتصادی این قاره حیاتی می‌دانند، در زمانی که ده‌ها میلیون نفر در سراسر قاره با محدودیت‌های آب دست و پنجه نرم می‌کنند، حمایت کند. بر اساس تحلیل‌های موسسه منابع جهانی، بیش از یک سوم از ۳۰۰۰ مرکز داده اروپا در مناطقی قرار دارند که با تنش آبی بالا یا بسیار بالا مواجه هستند.

چارچوب در هم شکسته؛ یک تغییر سریع

هنگامی که بخش عمده‌ای از اروپای غربی در آغاز سال جاری با بارندگی شدید مواجه شد، کم‌تر کسی انتظار داشت که این منطقه ظرف چند ماه دچار خشکسالی شدید شود.

به گفته بالاکریشنان سولاراجو-مورالی، متخصص داده‌های اقلیمی در بیمه زوریخ «سرعتی که گذار به خشکسالی ۲۰۲۶ با آن اتفاق می‌افتد، بسیار نگران‌کننده است. در گذشته، اگر مخازن تا ماه آوریل پر و خاک‌ها اشباع می‌شدند، اروپا تقریباً در برابر کمبود آب تابستانی محافظت شده تلقی می‌شد، اما زمستان مرطوب دیگر برای جلوگیری از «فاجعه تابستانی» کافی نیست و تغییرات اقلیمی این چارچوب را کاملاً در هم شکسته است».

در حالی که اروپا زیر آفتاب بی‌رحم تابستان در حال سوختن است، محققان توجه بیشتری به پیامدهای اقتصادی اقتصاد ۱۸.۸ تریلیون یورویی اتحادیه اروپا نشان می‌دهند. به گفته پیتر باکر، رئیس شورای جهانی کسب و کار برای توسعه پایدار: «خشکسالی یک مسئله ترازنامه‌ای است.» او برخی از فعالیت‌های اقتصادی را که خشکسالی مختل می‌کند، فهرست می‌کند: «کشاورزی، تولید انرژی، تولید صنعتی و مسیرهای حمل و نقل حیاتی».

کاملاً مرده، سوخته و خشک؛ در معرض از دست دادن هویت یک قلمرو

امسال نیروگاه‌های هسته‌ای از فرانسه تا مجارستان به دلیل کمبود آب برای خنک‌سازی، مجبور به کاهش فعالیت خود شده‌اند و نیروگاه‌های برق آبی نیز آسیب دیده‌اند. این ماه، ارتش رومانی در تلاشی بی‌نتیجه برای هدایت آب خنک‌کننده به سمت نیروگاه هسته‌ای سرناوودا که در معرض خشکسالی قرار دارد، انفجارهای زیرآبی کنترل‌شده‌ در بستر رودخانه دانوب انجام داد. پس از شکست این تلاش‌ها، هفته گذشته نیروگاه تعطیل شد.

شرکت فرانسوی EDF، ارائه‌دهنده انرژی، در ماه ژوئیه هشدار داد که انتظار دارد امسال 10 درصد کاهش درآمد داشته باشد و دلیل آن را پایین آمدن سطح آب رودخانه و موج گرما که بر تولید برق تأثیر می‌گذارد وکاهش قیمت‌های بازار عنوان کرد. شرکت شیمیایی آلمانی کووسترو برای برخی از محصولات خود وضعیت اضطراری اعلام کرده و به مشتریان هشدار داد ممکن است به دلیل پایین بودن سطح آب در راین، به تعهدات تحویل از کارخانه خود در دورماگن عمل نکند. 

در هلند، بخش‌هایی از برخی کانال‌های آبی به روی ترافیک کشتیرانی بسته شده است. سطح پایین آب در دانوب، هزینه انتقال غلات از اروپای مرکزی و شرقی به دریای سیاه را در زمانی که جنگ روسیه علیه اوکراین دوباره شدت گرفته، حمل‌ونقل غلات از طریق منطقه را مختل کرده و فشار بر مسیرهای صادراتی جایگزین را شدت بخشیده، افزایش داده است.

به گفته سزار گئورگه، بنیانگذار شرکت مشاوره غلات رومانیایی اگری‌کلامن، هزینه جابجایی غلات با قایق در امتداد رود دانوب به کنستانسا، بزرگترین بندر رومانی، از حدود ۱۱ یورو در هر تن به ۱۸ تا ۲۰ یورو افزایش یافته است.

به گفته روبرتو گوئرینی، تاجر برنج و رئیس شعبه ورچلی-بیلّای کولدیرتی، بزرگترین انجمن کشاورزان ایتالیا، برخی از شالیزارها پس از نرسیدن آب آبیاری به آنها، «کاملاً مرده، سوخته و برنج خشک» رها شده‌اند. او می‌گوید: «من تابستانی در ایتالیا را به یاد نمی‌آورم که به مدت دو ماه و نیم با چنین بارندگی کم و گرمای مداومی روبرو بوده باشد». او گفته برخی از مزارع در منطقه وسیع‌تر دره پو، نیمی یا بیشتر از تولید خود را از دست می‌دهند و بسیاری را در معرض خطر ورشکستگی قرار می‌دهند. این وضعیت کشاورزان را مجبور می‌کند که به جای ریسک از دست دادن برداشت محصول دیگر، به جایگزینی برنج با سایر محصولات یا رها کردن زمین‌های کشت نشده فکر کنند. گورینی هشدار می‌دهد که اگر الگوی سال‌های اخیر ادامه یابد، منطقه کشت برنج ایتالیا می‌تواند به طور قابل توجهی کاهش یابد. او می‌گوید: «ما واقعاً در معرض از دست دادن هویت یک قلمرو هستیم.»

شوک راین و کاهش شدید رشد اقتصادی

بخش‌هایی که بیشترین آسیب را از کمبود بارندگی می‌بینند، کشاورزی و بخش‌هایی از صنعت هستند. مقاله بانک مرکزی اروپا، میانگین ضرر سالانه ناشی از گرما و خشکسالی از رشد ارزش افزوده سرانه واقعی را برای کشاورزی در یک سناریوی شدید، ۴.۵ درصد تخمین زده که بیشترین تأثیر آن در اروپای شرقی متمرکز است.

تأثیر فوری‌تر ناشی از سطوح پایین آب در راین، در شریان کلیدی صنعت آلمان - اقتصاد غالب این قاره – قابل مشاهده است. تجزیه و تحلیل موسسه کیل برای اقتصاد جهانی نشان می‌دهد که سطح پایین آب در راین در طول خشکسالی سال ۲۰۱۸ منجر به کاهش ۰.۴ درصدی تولید ناخالص داخلی آلمان - معادل حدود ۱۸ میلیارد یورو امروز - شده است. مشکل این است که این بار، خشکسالی بسیار زودتر از آن دوره خشکسالی اکتبر رخ داده و ممکن است بسیار بیشتر طول بکشد. تحقیقات این موسسه نشان می‌دهد که یک ماه با ۳۰ روز کم‌آبی، حمل‌ونقل آب‌های داخلی را حدود یک‌چهارم کاهش می‌دهد و تولید صنعتی آلمان را حدود ۱ درصد کاهش می‌دهد.

به گفته ماریون آمیوت، رئیس اقتصاد آب‌وهوا در اس‌اندپی گلوبال ریتینگز: «سطح آب امسال در حال حاضر کمتر از سال ۲۰۱۸ است، بنابراین با توجه به کمبود عرضه، «تأثیرات بر تجارت می‌تواند مشابه [آن سال] یا شاید بدتر باشد». 

به گفته نیل شیرینگ، اقتصاددان ارشد کپیتال اکانومیکس، با توجه به بزرگی اقتصاد آلمان، شوک راین به تنهایی پیامدهایی برای کل منطقه یورو خواهد داشت. او پیش‌بینی می‌کند که این شوک به‌طور موقت بین ۰.۱ تا ۰.۲ درصد از تولید ناخالص داخلی منطقه یورو را تحت تأثیر قرار خواهد داد. 

خسارات چند ده میلیاردها یورویی و امنیت غذایی

با توجه به طیف وسیع بخش‌ها و کشورهایی که تحت تأثیر خشکسالی قرار گرفته‌اند، به گفته محققان و اقتصاددانانی از جمله مورالی از شرکت بیمه زوریخ، تاونی از EIEE و ارنست هوبما، محقق اقتصادی در بانک تریودوس هلند، تخمین حداقل ۵۰ میلیارد یورو خسارت کلی «محافظه‌کارانه» است. مورالی تصور می‌کند خشکسالی امسال می‌تواند «به راحتی» ۵۰ میلیارد یورو باشد و «می‌تواند از چنین تخمینی فراتر رود».

هوبما هم باور دارداگرچه تفکیک خشکسالی و گرما دشوار است، کمبود آب می‌تواند منجر به کاهش ۰.۳۵ یا ۰.۴ درصدی تولید ناخالص داخلی برای سال ۲۰۲۶ - یا حدود ۷۵ میلیارد یورو - در بخش‌های کشاورزی، حمل و نقل و انرژی اتحادیه اروپا شود. او تخمین می‌زند که کل خسارت گرمای شدید تابستان بر غذا، انرژی، حمل و نقل و بهره‌وری نیروی کار به ۱ درصد از تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا یا ۱۸۰ میلیارد یورو می‌رسد. این شامل اثرات غیرخشکسالی مانند آتش‌سوزی‌های جنگلی، اختلال در زیرساخت‌ها و مرگ و میر ناشی از گرمای شدید می‌شود.

چنین عواملی نشان‌دهنده ضربه‌ای به سمت عرضه هستند که تنها به فشار بر اقتصاد اروپا می‌افزاید، زیرا این کشور در تلاش است تا از شوک‌های متوالی از جمله افزایش انرژی پس از حمله تمام عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و جنگ علیه ایران در سال جاری بهبود یابد.

در حالی که خسارات کشاورزی تأثیر نسبتاً کمی بر تولید ناخالص داخلی دارد، کاهش برداشت می‌تواند قیمت مواد غذایی را افزایش دهد. به گفته دیوید ریس، مدیر بخش اقتصادجهانی در شرکت مدیریت دارایی شرودرز، خشکسالی می‌تواند به موج تورم قیمت مواد غذایی که احتمالاً سال آینده رخ خواهد داد، بیفزاید. این امر همچنین ناشی از کمبود کود ناشی از جنگ ایران و پدیده آب و هوایی ال نینو است. او هشدار می‌دهد که افزایش قیمت مواد غذایی می‌تواند به افزایش نرخ بهره توسط بانک مرکزی اروپا کمک کند و رشد اقتصادی را کاهش دهد.

یک تحلیل جدید توسط FAIRR، یک شبکه سرمایه‌گذاری متمرکز بر خطرات در بخش مواد غذایی، تخمین می‌زند که تنش مزمن آب در حال حاضر ۶.۴ میلیارد دلار هزینه پنهان سالانه را بر ۱۸ شرکت بزرگ دامداری جهان از طریق مواردی مانند افزایش قیمت خوراک دام و منابع آب جایگزین تحمیل می‌کند. این رقم می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ به ۷.۱ میلیارد دلار افزایش یابد. به گفته هنری تروپ، مدیر تحقیقات آب و هوا در FAIRR: «آب بسیار گران است. شما آن را آنطور که انتظار دارید در ترازنامه نمی‌بینید».

آمادگی برای آینده

در حالی که مشاغل با اثرات خشکسالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، پرسش سوال بزرگ این است که چه زمانی این خشکسالی پایان خواهد یافت. با توجه به خشکی شدید خاک، بارندگی شدید می‌تواند خطرات بیشتری را به همراه داشته باشد و منجر به سیل ناگهانی و افزایش هزینه‌های بیشتر شود. خشکسالی طولانی مدت، مشاغل را حتی بیشتر تحت تأثیر قرار خواهد داد.

کمیسیون اروپا روز چهارشنبه هشدار داد که پیش‌بینی‌ها حاکی از هوای گرم‌تر در طول ماه اوت و سپتامبر است. این در حالی است که ال نینو می‌تواند در آستانه بهار آینده «شرایط گرم‌تر از حد معمول» را به همراه داشته باشد. با توجه به اینکه تغییرات اقلیمی بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند، بکر در شورای جهانی کسب و کار برای توسعه پایدار، از شرکت‌ها می‌خواهد که برای خشکسالی بهتر آماده شوند. طبق تحقیقات WBCSD، تنها حدود ۱۵ درصد از کسب و کارهای اتحادیه اروپا «طرح‌های سازگاری» رسمی را تکمیل کرده‌اند، اگرچه ۴۲ درصد گفته‌اند که در طول سال گذشته افزایش هزینه‌های مرتبط با آب و هوا را تجربه کرده‌اند.

تابستان امسال، این پدیده همچنان برجسته‌تر شده است. طبق داده‌های آلفاسنز، در هفته‌های اخیر، از هر ۱۰ تماس درآمدی شرکت‌های اروپایی با ارزش بازار بیش از ۱ میلیارد دلار، یک تماس مربوط به اصطلاحات مربوط به گرمای شدید، خشکسالی و آتش‌سوزی‌های جنگلی ذکر شده که یک رکورد محسوب می‌شود.

پل ماندی، سرپرست سازگاری و تاب‌آوری جهانی با آب و هوا در S&P، استدلال می‌کند که در سال‌های آینده، هزینه‌های سازگاری در اروپا احتمالاً افزایش خواهد یافت و شرکت‌هایی که «راهکارهای تاب‌آوری» مانند فناوری‌های بهره‌وری آب، سیستم‌های هشدار اولیه یا محصولات مقاوم در برابر خشکسالی ارائه می‌دهند، از این امر سود خواهند برد.

جف تاونزند، یکی از اعضای صنعت در شرکت اکولب، یک شرکت تصفیه آب و مواد شیمیایی، موافق است: «نکته کلیدی این است که خشکسالی به طور فزاینده‌ای نه به عنوان یک اختلال یک‌باره، بلکه به عنوان بخشی از یک واقعیت عملیاتی جدید برای شرکت‌های اروپایی در نظر گرفته می‌شود».

برخی از کسب‌وکارها در حال حاضر اقداماتی را آغاز کرده‌اند. پس از کاهش آب راین در سال ۲۰۱۸، شرکت بسف تعداد «کشتی‌های کم‌آب‌بر» خود را دو برابر کرد و یک سیستم هشدار اولیه را راه‌اندازی کرد تا شش هفته قبل از وقوع حادثه، هشدار دهد. این کار با همراهی موسسه فدرال هیدرولوژی انجام شد.

شرکت EDF فرانسه به دنبال افزایش بهره‌وری آب است. در نیروگاه برق آبی لاکورت در جنوب فرانسه، یک توربین جدید می‌تواند با جریان رودخانه ۳.۵ متر مکعب در ثانیه برق تولید کند، در حالی که واحدهای قدیمی‌تر این نیروگاه ۶.۵ متر مکعب در ثانیه برق تولید می‌کردند. کشاورزان غلات و دانه‌های روغنی در سراسر اروپا در ساعات اولیه صبح برداشت می‌کنند تا از شبنم ملایم شبانه بهره ببرند و به محصولات خود اجازه دهند تا به حداقل آستانه رطوبت برسند و خطر آتش گرفتن مزارع خشک توسط ماشین‌آلات را کاهش دهند.

به گفته مایکل وینترسون، دبیرکل انجمن مرکز داده اروپا: «اپراتورهای مراکز داده به طور فزاینده‌ای در حال طراحی تأسیساتی با توجه به کمبود آب هستند. حدود یک سوم از ظرفیت نصب‌شده مراکز داده اروپا اکنون از خنک‌کننده‌های غیرآبی استفاده می‌کنند، در حالی که سیستم‌های حلقه بسته - که به جای تخلیه آب، آن را دوباره استفاده می‌کنند - در جنوب اروپا به طور فزاینده‌ای رایج می‌شوند. به گفته وینترسون: «تصور نمی‌کنم که کمبود آب، ترمز مراکز داده را بکشد. من معتقدم که کمبود آب ما را مجبور می‌کند تا به نحوه طراحی و بهره‌برداری از مراکز داده در اروپا توجه کنیم. این تابستان یک فراخوان عمومی است».

در روتردام، اداره بندر از نزدیک شرایط آب و هوایی را زیر نظر دارد و در حال بررسی چگونگی اطمینان از ادامه حرکت کالاها در سراسر اروپا است. این اداره می‌گوید که کار بیشتری برای ایجاد «ارتباطات قوی بین حمل و نقل داخلی، ریلی و جاده‌ای» در حال انجام است. چالش پیش روی اروپا، پیشی گرفتن چنین تلاش‌هایی از خشکسالی‌های گسترده - در این سال و سال‌های آینده - است. کشاورزان برنج ورچلی به دنبال ساخت مخازن آب برای جمع‌آوری باران‌های پاییزی و بهاری هستند. گوئرینی از انجمن کشاورزان گفت: «اما این کار باید 30 سال پیش انجام می‌شد. این کار انجام نشد و اکنون ما عواقب آن را می‌پردازیم».