رسانهها در روایتگری جنگ عقب نماندند/درخواست افزایش سهم پژوهش در بودجه
اقتصاد ایران: رئیس فرهنگستان علوم از مجلس و دولت خواست سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی افزایش یابد.
ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان
به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم، در نشست صمیمی خود با خبرنگاران با اشاره به تحولات اخیر کشور، نقش رسانهها در روایتگری و تبیین دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران را مهم دانست و با گرامیداشت یاد رهبر شهید اظهار کرد: امام شهید ما نماد مقابله با خباثتها و تبعیضهای جهانی، دفاع از مظلومان و محرومان و پیشبرد کشور در مسیر پیشرفت و ترقی بودند.
وی افزود: در 37 سال دوره رهبری، نمونههای فراوانی از پیشرفت کشور شکل گرفته است، اما در حوزه روایتگری رسانهای همچنان باید بیشتر کار کنیم. همه رسانهها، از رسانه ملی و خبرگزاریها گرفته تا پیامرسانها و شبکههای اجتماعی، باید در این زمینه دست به دست هم دهند.
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت انتقال تجربیات خبرنگاران گفت: لازم است جلسات آموزشی و کارگاههای تخصصی برای انتقال تجربیات خبرنگاران در مواجهه با بحرانها، اتفاقات ناگهانی، شرایط سخت و نحوه واکنش سریع رسانهای برگزار شود. این اقدامات وجود دارد، اما به نظر میرسد کافی نیست و باید توسعه پیدا کند.
رسانهها در روایتگری جنگ عقب نماندند
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به جنگهای اخیر که به کشور تحمیل شد، گفت: در این جنگها، ملت ایران مقاومت کرد و رهبری و نظام جمهوری اسلامی نیز نشان دادند که از پیریزی قوی و مستحکمی برخوردارند.
وی ادامه داد: با فاصله کوتاهی پس از شهادت رهبر عزیز، رهبر جدید انتخاب شد و آرامش به جامعه بازگشت. مسئولان کشور نیز نشان دادند که قابلیتها و تجربهها در میان نسلهای مختلف قابل انتقال است و انقلاب این تجربه را در نظام اجرایی و اداری کشور جاری کرده است.
مخبر دزفولی اضافه کرد: دشمن در برابر این پیچیدگی دچار سردرگمی شده است و نمیداند این نظام چه عقبهای دارد. بخش مهمی از این عقبه، تمدنی و تاریخی است. ملتی با چند هزار سال سابقه تمدنی و تاریخی را نمیتوان از بین برد.
وی با قدردانی از عملکرد خبرنگاران، هنرمندان و مردم در جریان جنگ اخیر گفت: خبرنگاران ما در این یک سال عملکرد بسیار خوبی داشتند، مردم ما کار بزرگی انجام دادند و رزمندگان نیز شجاعت بینظیری از خود نشان دادند. اینها نعمتهای الهی است که کشور ما از آنها برخوردار است و باید قدر آنها را بدانیم.
رئیس فرهنگستان علوم تأکید کرد: در روایتگری مظلومیت ملت بزرگ ایران و همچنین اقتداری که رزمندگان، مردم، رهبری و مسئولان کشور نشان دادند، رسانههای ما از غرب و دشمن عقب نماندند. هنرمندان نیز با تولید پویانماییهای نو و تکنولوژیک و خبرنگاران با انتقال پیام، نقش ارزشمندی ایفا کردند و باید از آنها قدردانی شود.
وحدت و انسجام؛ رمز موفقیت کشور
مخبر دزفولی وحدت، انسجام، همدلی، صمیمیت، گذشت و فداکاری را از مهمترین عوامل موفقیت کشور دانست و گفت: امام راحل، امام شهید و رهبر معظم انقلاب بارها بر این موضوع تأکید کردند.
وی افزود: در هر جایگاهی که هستیم، از مجلس و دولت و قوه قضاییه گرفته تا نیروهای نظامی، دانشگاهها، مدارس و رسانهها، باید یک حرف بزنیم؛ دفاع از کشور، دفاع از تمامیت ارضی، احقاق حقوق مسلم جمهوری اسلامی ایران و مقابله با دشمن.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به ضرورت حفظ سرمایه اجتماعی کشور گفت: حتی اگر اختلافنظر یا نکتهای موجه یا ناموجه داشته باشیم، امروز زمان وحدت و همدلی است. همه کسانی که در کشور خدمت میکنند باید برای تقویت این همدلی تلاش کنند.
وی ادامه داد: همدلی به کار مضاعف و تلاش مضاعف نیاز دارد. پیشرفت ایران نقطه ناامیدکننده برای دشمن و رسیدن به ایران قوی، یکی از آرمانهای رهبری شهید، موجب امیدآفرینی برای ملت بزرگ ایران و همه مسلمانان و مستضعفان است.
بازنگری نقشه جامع علمی کشور
مخبر دزفولی در بخش دیگری از سخنان خود درباره اقدامات فرهنگستان هنر در یکسال اخیر نکاتی را بیان کرد.
وی درباره بازنگری نقشه جامع علمی کشور اظهار کرد: این بازنگری با همکاری فرهنگستان علوم پزشکی، بخشهای مختلف دانشگاهی و دانشمندان کشور انجام شد و از ظرفیت بسیاری از مراکز علمی و دانشمندان حاضر در فرهنگستان علوم استفاده کردیم.
وی افزود: از صاحبنظرانی که حرف و ایده جدیدی داشتند دعوت شد و جلسات مشترکی برگزار شد. اکنون نقشه جامع علمی کشور تقریباً تمام مراحل بررسی را پشت سر گذاشته و پس از تدوین، به شورای عالی انقلاب فرهنگی تحویل داده شده است.
رئیس فرهنگستان علوم گفت: این نقشه در چندین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی و ستاد علم مورد بررسی قرار گرفته و اکنون در دستور کار شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار دارد. امیدواریم پس از تصویب در شورای معین، برای امضا و ابلاغ به رئیسجمهور تقدیم شود تا مسیر جدید نقشه با اولویتهای جدید وارد مرحله اجرا شود.
مرجعیت علمی و حل مسائل کشور؛ دو بال نقشه جامع علمی
وی با بیان اینکه در بازنگری نقشه جامع علمی کشور دو موضوع اساسی مورد توجه قرار گرفته است، گفت: نخستین موضوع، رسیدن به مرجعیت علمی در حوزههایی است که کشور دارای اولویت و مزیت نسبی است. ایران باید در تولید علم جهانی سهم و نقش جدی داشته باشد و دانشمندان ما این ظرفیت را دارند که در فناوریهای نوظهور و علوم جدید، افقگشایی کنند.
مخبر دزفولی بال دوم نقشه جامع علمی کشور را حل مسائل مهم کشور دانست و تصریح کرد: علم و فناوری باید گره از مشکلات کشور باز کند. ما در حوزههای مختلف علمی و فناوری مانند نانوفناوری، زیستفناوری، پزشکی، انرژیهای نو، هوافضا، سلولهای بنیادی و علوم شناختی پیشرفتهای قابل توجهی داشتهایم.
وی افزود: امروز ایران در بسیاری از این حوزهها نهتنها در منطقه، بلکه در سطح جهانی مورد توجه است. اینکه چرا دانشگاهها و دانشمندان ما مورد هدف قرار میگیرند و چرا در سه دهه گذشته دانشگاهها و مراکز علمی کشور تحریم شدهاند، نشاندهنده اهمیت این ظرفیت علمی و فناورانه است.
سهم سهدرصدی دانشمندان ایرانی از مقالات پراستناد جهان
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به رشد علمی کشور گفت: جمهوری اسلامی ایران چهار دهه قبل حدود سهصدم درصد در تولید علم جهان سهم داشت، اما امروز حدود سه درصد از انتشارات یا مقالات پراستناد جهانی متعلق به دانشمندان ایرانی است.
وی تأکید کرد: این یک حقیقت انکارناپذیر است، اما همه حقیقت نیست. اکنون که به این نقطه رسیدهایم، باید سرعت خود را در رقابتهای علمی حفظ کنیم و توانمندیهایمان را ارتقا دهیم.
مخبر دزفولی ادامه داد: علم و فناوری باید به حل مشکلات مردم کمک کند. امروز کشور با مسائلی مانند آب، انرژی، امنیت غذایی و دیجیتالی شدن مواجه است. دانشگاهها، دانشمندان، شرکتهای دانشبنیان و پیمانکاران علمی باید برای حل این مسائل وارد میدان شوند.
وی گفت: هوش مصنوعی و دیگر فناوریهای تحولآفرین نیز باید در خدمت حل مشکلات کشور قرار گیرند و نقشه جامع علمی در بخش حل مسئله، تقسیم کار مهمی را میان مجموعههای مختلف دنبال میکند.
ضرورت ایجاد زیستبوم مناسب برای علم و فناوری
رئیس فرهنگستان علوم یکی از مسائل مهم کشور را فراهم کردن زیستبوم مناسب برای خانواده علم و فناوری دانست و اظهار کرد: باید ببینیم آیا در سه دهه گذشته توانستهایم زیستبوم مناسبی برای خانواده علم و فناوری فراهم کنیم یا نه. این زیستبوم شامل نیروی انسانی، فضای مناسب، تجهیزات، برنامه و هماهنگی ملی برای رسیدن به اهداف پیشرفت کشور است.
وی افزود: این زیستبوم همچنان نقایصی دارد و بخش مهمی از آن به نیروی انسانی مربوط میشود. ما باید مراقب باشیم نیروی انسانی متخصص کشور را از دست ندهیم. کشور در سه دهه گذشته توانسته نیروی انسانی متخصص بسیار خوبی تربیت کند و حیف است که از این ظرفیت استفاده نکنیم و دیگر کشورها از توان علمی و نخبگان ما بهره ببرند.
مخبر دزفولی تأکید کرد: باید قدر استاد دانشگاه و دانشگاههایی را که سالها به کشور خدمت کردهاند، بدانیم. دانشمندان ما ایثارگری کردهاند و با وجود محدودیتهای فراوان، دستاوردهای بزرگی به دست آوردهاند.
سهم نیمدرصدی تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی
وی با اشاره به میزان سرمایهگذاری کشور در پژوهش گفت: در تمام این سالها حدود نیم درصد از تولید ناخالص داخلی را صرف تحقیق و توسعه کردهایم و هیچگاه به یک درصد نرسیدهایم. با این حال، موفقیتهای بزرگی در حوزههایی مانند سلولهای بنیادی، درمان ناباروری، هوافضا و نانوفناوری به دست آمده است.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: تصور کنید اگر دولتها برای علم و فناوری سرمایهگذاری ویژهای انجام دهند، چه اتفاقی خواهد افتاد. فرقی نمیکند کدام دولت مسئولیت اجرایی کشور را بر عهده داشته باشد؛ پیشرفت ایران و شکلگیری ایران قوی، یک عنصر کلیدی و محوری به نام علم و فناوری دارد و باید برای آن سرمایهگذاری ویژه انجام شود.
وی با اشاره به نقش دانشمندان در جنگهای اخیر نیز گفت: در جنگ 12روزه و دیگر تقابلهای مستقیم، توانمندیهای دانشی و فناورانه دانشمندان و بخشهای مختلف کشور را دیدیم. این ظرفیت نیازمند حمایت، تقویت و گفتمانسازی است.
اقتصاد دانشبنیان راهکار حل مسائل معیشتی
مخبر دزفولی تأکید کرد: مردم باید آثار علم و فناوری را در زندگی خود ببینند. آنها میدانند که کشور در پزشکی موفقیتهایی داشته و میبینند که فناوری نانو و محصولات زیستفناورانه در حوزههایی مانند واکسن و دارو میتواند بر زندگی آنها تأثیر بگذارد.
وی افزود: این موضوع باید در اقتصاد و معیشت مردم نیز دیده شود. حل مسائل معیشتی مردم با دانشبنیان شدن اقتصاد امکانپذیر است. اقتصاد سنتی به تنهایی پاسخگوی نیازهای امروز نیست. باید با استفاده از تجربیات موجود، نسخه مناسب و بومی برای اقتصاد دانشبنیان کشور طراحی کنیم.
رئیس فرهنگستان علوم گفت: در بخشهایی از مسائل اقتصادی و معیشتی عقبماندگیهایی داریم، اما با قاطعیت میگویم ظرفیت علمی و دانشمندی کشور برای جبران این عقبماندگیها وجود دارد و با کمک مدیران و سیاستگذاران میتوان این مسیر را طی کرد.
ضرورت اصلاح ساختارهای آموزشی و پژوهشی
مخبر دزفولی اصلاح ساختارهای آموزشی و پژوهشی را دومین موضوع مهم دانست و گفت: امروز پژوهش دیگر نمیتواند بیهدف باشد. ما به پژوهش هدفمند نیاز داریم؛ پژوهشهای بنیادی، کاربردی و توسعهای باید متناسب با نیازها و اهداف کشور طراحی شوند.
وی ادامه داد: برای رسیدن به جایگاه مناسب در حوزههایی مانند هوش مصنوعی و فناوری کوانتوم، باید تحقیقات بنیادی جدی انجام دهیم. علوم پایه زیربنای بسیاری از این پیشرفتهاست و باید سرمایهگذاری جدی در این حوزه صورت گیرد.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به کاهش جذابیت رشتههای علوم پایه برای جوانان نخبه گفت: چرا بهترین مغزها و جوانان نخبه ما علاقه کمتری به رشتههای علوم پایه دارند؟ چون برای آنها جاذبه و مشوق کافی ایجاد نکردهایم و آینده روشن و برنامهریزیشدهای پیش روی آنان قرار ندادهایم.
وی همچنین بر ضرورت بهروزرسانی رشتههای دانشگاهی تأکید کرد و گفت: امروز نیازها و اقتضائات جدیدی در دنیا شکل گرفته و باید رشتههای متناسب با این نیازها طراحی شوند. برخی رشتهها و سرفصلهای آموزشی دیگر پاسخگوی نیازهای روز نیستند و برای اصلاح این وضعیت به شجاعت و نگاه آیندهنگر نیاز داریم.
وی با تأکید بر اینکه اصلاح وضعیت علمی کشور صرفاً با تصمیمهای مدیریتی محقق نمیشود، اظهار کرد: این موضوع نیازمند گفتمانسازی و فرهنگسازی است و مدیران، دانشمندان و اصحاب رسانه باید دست به دست هم دهند تا این پیام را به جامعه منتقل و پذیرش اجتماعی لازم را ایجاد کنند.
مخبردزفولی با اشاره به ضرورت تغییر نگاه جامعه نسبت به انتخاب رشتههای تحصیلی گفت: چرا فرزندان ما علاقه دارند به سمت چند رشته خاص در کشور بروند؟ این یک موضوع فرهنگی و اجتماعی است. بهترین مغزهای ما باید در علومانسانی و علوم پایه حضور داشته باشند. علوم انسانی به ضریب هوشیهای بسیار بالا نیاز دارد و باید بررسی کنیم آیا دانشآموزانی که رتبههای بالای کنکور را کسب میکنند، علوم انسانی را به عنوان یک اولویت انتخاب میکنند یا خیر.
وی ادامه داد: باید تلاش کنیم بهترین دانشآموزان و نخبگان جوان ما به آموزش و پرورش بروند و برای این مسیر، جاذبههای مادی و معنوی فراهم کنیم. باید گفتمانسازی کنیم که بهترین امکانات به معلم در مدرسه و استاد در دانشگاه داده شود. اگر چنین کاری انجام دهیم، وقتی دانشآموزان بااستعداد میخواهند مسیر آینده خود را انتخاب کنند، معلمی، فیزیک، شیمی، ریاضی، ادبیات، فلسفه، تاریخ، حقوق و مدیریت نیز میتوانند انتخابهای جدی آنها باشند.
ضرورت اصلاح ساختار پژوهشی و حرکت به سمت مأموریتهای بزرگ ملی
وی با انتقاد از تمرکز بیش از اندازه بر برخی رشتهها در کشور گفت: نیاز نداریم همه تمرکز خود را بر این قرار دهیم تا همه به سمت پزشکی بروند؛ حتی برخی رشتههای مهندسی نیز با کمبود دانشجو مواجه هستند. اینها اشکالاتی است که باید در اصلاح ساختار پژوهشی و آموزشی کشور مورد توجه قرار گیرد.
مخبردزفولی افزود: اهرم آموزش و پژوهش باید اصلاح شود. یکی از موضوعات مهم دیگر، حرکت از پژوهشهای فردمحور به سمت کارهای گروهی است. ما هنوز به اندازه کافی به کار جمعی و تیمی عادت نکردهایم. در رشتههای علوم کاربردی این اتفاق تا حدودی بیشتر رخ داده، اما در برخی رشتههای دیگر کمتر است و باید کار تیمی را به شکل ویژه تشویق کنیم.
وی تصریح کرد: چالشهای بزرگ کشور باید با مأموریتمحور کردن مراکز علمی و پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان و صنایع بزرگ دنبال شود. اگر این مجموعهها مأموریتمحور و هدفمند شوند، میتوان مسائل بزرگی همچون آب، انرژی، غذا، اقلیم و سایر چالشهای اساسی کشور را به آنها سپرد؛ چراکه این مجموعهها قابلیت حل چنین مسائل بزرگی را دارند.
پروژههای کوچک نمیتوانند مشکلات بزرگ کشور را حل کنند
وی بر ضرورت تقویت شجاعت علمی در جامعه دانشگاهی تأکید کرد و گفت: باید به جامعه علمی کمک کنیم که شجاعت آن روزبهروز بیشتر شود. نباید شجاعت علمی برای ورود به حوزههای بزرگ دانشی از جامعه علمی گرفته شود. با پروژههای کوچک، ریز، جزئی و کمریسک، خیزش علمی در کشور اتفاق نمیافتد و ممکن است به قلهای که کشور و مقام معظم رهبری دنبال میکنند، نرسیم.
مخبر دزفولی ادامه داد: باید بپذیریم که با کار پراکنده مشکلات کشور حل نمیشود. با پروژههای کوچک نیز نمیتوان مشکلات بزرگ را حل کرد. امروز باید بر کارهای گروهی، تیمی و جمعی، کارهای بینرشتهای و مأموریتهای بزرگ ملی برای حل گرهها و مشکلات کلان کشور متمرکز شویم.
ارزیابی علمی نباید صرفاً بر مبنای تعداد مقالات باشد
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در نظام ارزیابی جامعه علمی اظهار کرد: در نگاه جدید به جامعه علمی، آییننامههای ارتقا و سایر نظامهای ارزیابی، نباید صرفاً تعداد مقاله و استناد علمی ملاک قرار گیرد.
مخبردزفولی افزود: مقاله و استناد علمی مهم است و دانشمندان باید در رقابت جهانی علم حضور داشته باشند، اما ارزیابی نباید فقط بر اساس تعداد مقالات و استنادها باشد. اثرگذاری اجتماعی، نوآوری، همکاری بینرشتهای، اختراع و اکتشاف و خلق ثروت از دانش نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: اگر دانشمندی گره بزرگی از مشکلات کشور باز کرد، باید بالاترین امتیازات را در مجموعههای علمی دریافت کند. باید برای دانشمندانی که نوآوری ایجاد میکنند و از طریق اختراع و دانش، خلق ثروت میکنند، ارزش ویژهای قائل شویم.
ارتباط دانشگاه و صنعت نیازمند ضمانت اجرایی است
وی درباره ارتباط دانشگاه و صنعت نیز گفت: تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت سالهاست به یک آرزو تبدیل شده، اما هنوز به شکل مطلوب محقق نشده است. نه صنعت حاضر است به اندازه کافی زیر بار این ارتباط برود و نه دانشگاه همیشه خود را با نیازهای صنعت منطبق میکند. هر دو طرف باید یک قدم تواضع کنند و در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
وی ادامه داد: البته این ارتباط به الزاماتی نیز نیاز دارد. وقتی صنعت احساس نیاز نکند، وارد این عرصه نمیشود و اگر الزامی برای آن تعریف نشود، ممکن است همکاری شکل نگیرد. از سوی دیگر، دانشگاه نیز اگر احساس نکند خروجی آن باید مورد استفاده صنعت قرار گیرد، ممکن است هیچگاه پیشقدم نشود.
رئیس فرهنگستان علوم تأکید کرد: باید در زمینه مشکلات صنعت، یک درک درست و مشترک ایجاد شود و از سوی دیگر، شیوههای آموزشی و خروجیهای دانشگاهی بازنگری، بازبینی و بهروز شوند تا دانش و توانمندی فناورانه نیروهای تربیتشده در دانشگاه با نیازهای صنایع مختلف کشور تناسب داشته باشد.
وی افزود: برای این موضوع راهکارهایی وجود دارد و در برخی موارد دولت باید مصوبات جدی و پشتیبان داشته باشد و صنایع را ملزم کند. در برخی موارد نیز ممکن است نیاز باشد مجلس شورای اسلامی قوانین لازم را تصویب کند، چراکه بدون ضمانت اجرایی، این ارتباط به شکل مطلوب شکل نمیگیرد. این ضمانت باید برای هر دو طرف تعریف شود.
حضور دانشمندان در صنعت باید تقویت شود
وی با تأکید بر ضرورت حضور دانشمندان در صنایع گفت: دانشمندان ما باید یک پایشان در صنعت باشد. البته صنعت نیز باید ملزم شود از حضور دانشمندان در پروژههای تحقیقاتی، فرصتهای مطالعاتی و کارگاههای آموزشی استقبال کند.
وی افزود: اعضا و کارکنان صنایع بزرگ باید به صورت مستمر علم خود را بهروز کنند و به آموزشهای بههنگام نیاز دارند. چه کسانی بهتر از دانشمندان و استادان دانشگاه میتوانند این آموزشها را ارائه دهند؟ بنابراین باید ارتباط میان دانشگاه و صنعت به صورت تنگاتنگ تعریف شود.
وی تصریح کرد: اگر این ارتباط شکل بگیرد، طراحیهای نو در صنایع بزرگ اتفاق خواهد افتاد و ظرفیتهای علمی و فناورانه کشور بیش از گذشته مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
ضرورت ایجاد شبکههای بزرگ آزمایشگاهی در کشور
وی با اشاره به ظرفیتهای آزمایشگاهی کشور گفت: یکی از نقاط قوت کشور، نیروی انسانی و ظرفیتهای خوب آزمایشگاهی است. متأسفانه این ظرفیتها در همه بخشها به صورت شبکهای به یکدیگر متصل نشدهاند. در برخی حوزهها شبکههایی شکل گرفته، اما هنوز همه توانمندیها و تجهیزات کشور شبکهدهی نشده است.
وی افزود: باید تلاش کنیم شبکههای بزرگ آزمایشگاهی کشور را در حوزههای مختلف شکل دهیم تا هم بهرهوری افزایش یابد و هم دسترسی پژوهشگران به امکانات و تجهیزات آسانتر شود.
مخبردزفولی ادامه داد: پژوهشگر نباید دغدغه داشته باشد که برای انجام یک کار تحقیقاتی مؤثر، تجهیزات لازم را در اختیار ندارد. ما به آزمایشگاههای هوشمند نیاز داریم و باید بهترین فناوریها را به کار بگیریم تا محققان بتوانند هم در مرزهای دانش حرکت کنند و هم برای حل مشکلات روزمره و نیازهای کشور برنامهریزی و تحقیق کنند و نتیجه کار خود را در صحنه ببینند.
هوش مصنوعی و زیستفناوری نیازمند یک زیستبوم شبکهای هستند
وی با اشاره به اهمیت هوش مصنوعی و زیستفناوری گفت: ما در فرهنگستان نیز موضوع هوش مصنوعی و همچنین زیستپزشکی و زیستفناوری را در کنار سایر علوم دنبال کردهایم و معتقدیم کشور باید در این حوزهها پیشگام باشد.
مخبردزفولی تأکید کرد: در این زمینه همه باید کمک کنند، چراکه کار جزیرهای جواب نمیدهد. زیستبوم علم و فناوری باید به صورت اشتراکی، شبکهای و بههمپیوسته شکل بگیرد؛ از دستگاههای اجرایی و سیاستگذار گرفته تا دانشمندان، مراکز علمی و صنایع مختلف کشور.
کاهش بروکراسی و افزایش اعتماد به دانشمندان
وی در ادامه خواستار کاهش بروکراسی در مسیر فعالیتهای علمی شد و گفت: باید بتوانیم بروکراسی را برای جامعه علمی کاهش دهیم. شاید در برخی موارد به دانشمندان اعتماد نکردهایم، اما باید به آنها اعتماد کنیم و بپذیریم که دانشمندان دغدغه کشور را دارند.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: عموم دانشمندان ما دلشان برای ایران و پیشرفت کشور میتپد و باید به این جامعه اعتماد کرد و قدر آنها را دانست؛ هم از نظر منزلت و هم از منظر معیشت، اولویتهای علمی، کار تحقیقاتی و پشتیبانیها و حمایتهای مختلفی که برای فعالیت علمی آنها لازم است.
وی تصریح کرد: زیستبوم علم و فناوری به یک نرمافزار مهم به نام حس اعتماد نیاز دارد. اگر این حس اعتماد از سوی مسئولان کشور و جامعه نسبت به دانشمندان شکل بگیرد و این پیام نیز از طریق رسانهها به جامعه منتقل شود، اعتمادبهنفس ملی، غیرت ملی، عشق به وطن و توجه به ارزشهای ملی و اسلامی تقویت خواهد شد.
وی گفت: جامعه علمی مرجع میتواند در چنین شرایطی اثرگذاری چندبرابری در سطح جامعه داشته باشد و باید قدر دانشمندان را بدانیم.
دانشمندان کشور با وجود محدودیتها دستاوردهای بزرگی داشتهاند
وی با اشاره به عملکرد دانشمندان کشور در سالهای پس از انقلاب اظهار کرد: دانشمندان ما در 30 تا 40 سال پس از انقلاب ایثارگری و ازخودگذشتگی کردهاند و با کمترین امکانات، در برخی گرایشها و جریانهای علمی بهترین دستاوردها را ارائه دادهاند.
مخبردزفولی افزود: امروز کشور از جایگاه قابل قبولی در دنیا برخوردار است، اما اگر از این ظرفیت پشتیبانی نشود، ممکن است این جایگاه تضعیف شود. اکنون در برخی رتبهبندیهای جهانی، جایگاه علمی کشور کاهش پیدا کرده و برخی کشورهای منطقه نیز با سرعت زیادی در حال عبور از ایران هستند.
وی با اشاره به کاهش خروجیهای علمی کشور ادامه داد: یکی از مهمترین عوامل این وضعیت، کاهش انگیزههای جامعه علمی است و این موضوع باید مورد توجه دولت و مجلس قرار گیرد.
مشکلات معیشتی اساتید باید حل شود
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به مشکلات معیشتی اعضای هیئت علمی گفت: هنوز مشکل معیشتی اساتید که از ابتدای سال مطرح بوده، به طور کامل حل نشده و در کشوقوس اختلاف نظر میان مراجع مختلف قرار دارد.
وی افزود: ما همواره میگوییم باید نخبگان و دانشمندان را نگه داریم، اما وقتی به مرحله پشتیبانی عملی میرسیم، موضوع با تردید و اما و اگر مواجه میشود. باید اثر دانشمندان را در حوزههایی مانند سلولهای بنیادی، پزشکی، صنایع دفاعی، فناوری، درمان، بهداشت، مهندسی و علوم مختلف ببینیم.
مخبردزفولی با اشاره به توانمندیهای دفاعی کشور گفت: نمیتوان موشک نقطهزن داشت که پیچیدهترین محاسبات را نیاز دارد، اما نقش دانشمندان را در آن نادیده گرفت. دانشمندان و محققان در حوزههای مختلف در خدمت جامعه هستند و این خدمات باید چند برابر شود.
وی تأکید کرد: در کنار افزایش تلاشهای علمی، باید دلگرمی را برای استادان و دانشمندان ایجاد کنیم. بخشی از زیستبوم علم، منزلت و احترام است و دانشمندان باید احساس تکریم کنند. بخش دیگر نیز معیشت آنهاست.
ضرورت تقویت حمایتهای مادی و معنوی از دانشمندان
وی گفت: امروز پیشنهادهای بسیار اغواکنندهای از سوی کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و حتی کشورهای منطقه به دانشمندان ایرانی ارائه میشود که چندین برابر پیشنهادهای داخل کشور است و اگر دانشمندی این پیشنهادها را نمیپذیرد، نشاندهنده ایثارگری اوست.
مخبردزفولی افزود: ما نیز باید در حداقلهایی که لازم است، از دانشمندان حمایت کنیم، حقوق مادی و معنوی آنها را در نظر بگیریم، منزلتشان را بدانیم و پشتیبانیهای لازم را برای فعالیتهای علمی آنها فراهم کنیم.
سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی باید افزایش یابد
وی گفت: همچنان معتقدم باید از دولت و مجلس بخواهیم سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی را افزایش دهند. به نظر میرسد این سهم اکنون حتی کمتر از نیم درصد باشد، هرچند لازم است عدد دقیق آن بررسی و اعلام شود.
مخبردزفولی در پایان گفت: باید سهم تحقیق و توسعه در بودجهریزی افزایش پیدا کند. در مجموع، کشور هم به اصلاح ساختاری نیاز دارد، هم در حوزه سختافزار باید اصلاحات جدی انجام شود و هم در نرمافزار، برنامهها، رشتههای تحصیلی و حفظ نیروی انسانی متخصص باید بازنگری و برنامهریزی جدی صورت گیرد.