به گزارش اقتصادنیوز، در تحولی قابل توجه، به نظر میرسد کییف کمپین حملات از طریق پهپادهای دوربرد خود را علیه صنعت انرژی روسیه از حملات گسترده به پالایشگاهها به سمت اهداف هدفمندتر و به سمت بخشهای حیاتی که جایگزینی آنها دشوار است، تغییر داده است.
انتقال جنگ به قلمرو متجاوز تا حد امکان؛ یک استراتژی «هدفمند و هماهنگ»
به نوشته فایننشیال تایمز، به گفته فرماندهان نظامی، اپراتورهای پهپاد و متخصصان انرژی، دیگر صرف حمله به پالایشگاهها یا تخریب مخازن ذخیره سوخت هدف کییف محسوب نمیشود، بلکه از کار افتادن بلندمدت تأسیسات و هزینهتراشی برای مسکو هدف اصلی است. در واقع، به گفته یک مقام آگاه، این استراتژی به دقت «هدفمند و هماهنگ» است.
اخیرا ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، به فرمانده کل جدید ارتش و سرپرست وزیر دفاع اوکراین دستور داده تا کارزار حملات عمیق کشور را گسترش دهند. یوهنی خمارا، وزیر دفاع جدید، گفت که با میخائیلو دراپاتی، فرمانده کل جدید ارتش، روی طرحهایی برای «انتقال جنگ به قلمرو متجاوز تا حد امکان» کار کرده است.
به گفته خمارا «اوکراین به اعمال فشار بر روسیه با تمام ابزارها ادامه خواهد داد. ما باید آنچه را که قبلاً مؤثر بوده، گسترش دهیم»، و به طور خاص به حملات در عمق خاک روسی اشاره کرد.
میراث شوروی؛ کپیکاری کییف و مسکو از روی دست هم
در حملات اخیر، انتخاب هدف توسط تحلیل فنی دقیق مقامات هدایت میشود. آنها لجستیک، مسیرهای پرواز و اولویتهای عملیاتی گستردهتر را در نظر میگیرند. قبل از مأموریتها، واحدهای پهپادی از مهندسان انرژی و کارشناسان صنعت در مورد اینکه کدام بخشها برای عملیات پالایشگاه ضروری هستند و جایگزینی کدام یک زمان طولانیتری را میبرد، توجیه میشوند.
به گفته یک اپراتور پهپاد «مهندسان و کارشناسان به واحدهای پهپادی میگویند که به این خطوط لوله، یا این دودکش، یا این قسمت از اتصال تجهیزات و یا این جعبه حمله کنیم».
روسیه و اوکراین سیستمهای انرژی مشابهی را که از دوره شوروی به ارث بردهاند. این موضوع باعث شناخت دقیق مهندسان اوکراینی از بسیاری از فرآیندهای صنعتی، چیدمان تجهیزات و آسیبپذیریهای عملیاتی در داخل تأسیسات روسیه میدهد.
به گفته آندری زاگورودنیوک، وزیر دفاع سابق و رئیس مرکز استراتژیهای دفاعی کییف «متأسفانه ما از روسها یاد میگیریم و آنها هم دقیقاً همین کار را اینجا با ما میکنند.»
اقتصادنیوز: اوکراین اکنون ابتکار عمل را بیش از گذشته در اختیار گرفته است. اما آمریکا، کشوری که زمانی شعار «آرام سخن بگو و چماق بزرگی در دست داشته باش» را سرلوحه سیاست خارجی خود قرار داده بود، امروز برای بازیابی همان قاطعیت و اراده با تردید روبهرو است.
جنگ سیستمی؛ نابودی شبکههای تامین کمپین تجاوز
این مأموریتها با اهداف متعدد و گزینههای اضطراری برنامهریزی میشوند. اگر به دلیل پدافند هوایی یا مشکلات ناوبری اپراتورها نتوانند به هدف اصلی دست پیدا کنند، به آنها دستور داده میشود که به جای ناتمام گذاشتن عملیات، اهداف ثانویه یا سوم از پیش انتخاب شده را هدف بگیرند.
به گفته روبرت برودی، فرمانده نیروهای سیستمهای بدون سرنشین اوکراین، حملات به پالایشگاهها بخشی از یک کارزار گستردهتر برای نابودی شبکههایی است که کمپین متجاوزانه کرملین را تامین میکنند – از صادرات نفت که تامین مالی ارتش را بر عهده دارد تا مسیرهای لجستیکی که جابجایی نیروها در جبهه تسهیل میکنند. او گفت: «هدف روشن است: نابودی منابعی که جنگ پوتین را تأمین مالی میکنند که مهمترینش نفت است؛ و نابودی مجتمع نظامی-صنعتی که سلاح ارتش اشغالگر را تأمین میکند.»
این استراتژی را برنامهریزان نظامی با عنوان «جنگ سیستمی» توصیف میکنند – حمله به زیرساختهای انرژی روسیه به عنوان یک شبکه به هم پیوسته و نه مجموعهای از اهداف تکینه.
به گفته زاگورودنیوک «ما روسیه را به عنوان یک سیستم در نظر میگیریم. درک آن سیستم به شما امکان میدهد قطعات حیاتی را شناسایی کنید که تأثیر بسیار قابل توجهی دارند».
مسئلهای صرفا ریاضی
نقشهبرداری از بخشهای پالایشگاهها، پستهای برق و سیستمهای انتقال، باعث میشود برنامهریزان اوکراینی گرههایی را شناسایی کنند که در آنها یک کلاهک نسبتاً کوچک میتواند اختلالی بسیار فراتر از یک انفجار مهیب ایجاد کند. همچنین،واحدهای پهپادی اوکراین با حمله مکرر به همان تجهیزات حیاتی قبل از پایان تعمیرات، مانع از سرگیری فعالیت تأسیسات میشوند.
به گفته مقامات اوکراینی، اطلاعات ارائه شده از سوی ایالات متحده و فرانسه به نقشهبرداری از استقرار پدافند هوایی روسیه و شناسایی مسیرهایی که پهپادها ایمنتر پرواز کنند و به اهداف عمیق در داخل روسیه برسند، یاری رسانده است.
در واقع، به گفته برودی، این کارزار به حذف سیستماتیک سیستمهای پدافند هوایی، رادار و جنگ الکترونیک روسیه برای باز کردن کریدورهایی برای پهپادها در عمق روسیه بستگی دارد. او گفت که از آنجا، هدفگیری «مسئلهای صرفاً ریاضی» شد: حجم تولید، مصرف داخلی، جریانهای صادراتی و نقاط حمل و نقل. بدین ترتیب قلمرو اروپایی روسیه، و همچنین مناطق اشغالی اوکراین، اکنون در برد قرار دارند. او گفت: «هشتاد میلیون نفر – تقریباً دو سوم جمعیت روسیه – در بخش اروپایی روسیه، در منطقه حمله زندگی میکنند، که دیگر و هرگز منطقه امن روسیه محسوب نخواهد شد».
به گفته زاگورودنیوک، برنامهریزان اوکراینی یک نقشه دقیق از شبکه انرژی روسیه تهیه کردهاند که به آنها امکان میدهد گرههای حیاتی را شناسایی کنند که در آنها اختلال میتواند بخشهای بزرگتری از سیستم را از کار انداخته و تجهیزاتی را هدف قرار دهند که جایگزینی آنها دشوارتر است. او گفت نیروهای پهپادی قصد ندارند حملات را کاهش دهند: «تشدید حملات، تا نابودی کامل بخش سوخت و انرژی و مجتمع نظامی-صنعتی دشمن، اجتنابناپذیر است.»
بزرگترین بحران سوخت روسیه
فایننشیال تایمز در ادامه این گزارش مینویسد، در سال ۲۰۱۳، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، به پالایشگاهی در بندر تواپسه در دریای سیاه سفر کرد تا قدرتمندترین واحد فرآوری نفت روسیه را افتتاح کند. او فناوری پیچیده این واحد را «فوقالعاده» توصیف کرد.
سیزده سال بعد از آن، این تأسیسات نمادی از پیشرفت تکنولوژیکی متفاوتی است: توانایی اوکراین برای حمله دقیق به عمق خاک روسیه و وارد کردن آسیبهای پایدار به زیرساختهای انرژی آن.
این پالایشگاه از جمله پالایشگاههایی است که در موج اخیر حملات جسورانه پهپادی دوربرد اوکراین، بیشترین آسیب را دیده است. آسیبها در چندین پالایشگاه بزرگ روسیه، هفتهها یا حتی ماهها پس از حملات، همچنان باقی مانده است. کارزار اوکراین بیش از ۳۰ و ۴۵ درصد از ظرفیت واقعی و اسمی روسیه را به ترتیب از کار انداخت و بدترین بحران سوخت را در این کشور نفتی از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به راه انداخت.
اقتصادنیوز: روسیه همچنان برای سالهای طولانی قادر به صادرات انرژی خواهد بود، اما هر بازار اروپایی ازدسترفته و هر قرارداد جدید با تخفیف بالا در آسیا، بخشی از نفوذ سیاسی سابق مسکو را کاهش میدهد؛ گویی مسکو داراییهای راهبردی آینده خود را برای تأمین هزینههای امروز مصرف میکند.
در اواخر آوریل، تواپسه هدف دو حمله قرار گرفت که برجهای آخرالزمانی دود سیاه را به آسمان فرستاد و بعدها به صورت باران سمی فرود آمد. برآوردها نشان میدهد که این حملات بیش از دوازده مخزن بزرگ و متوسط با ظرفیت ذخیرهسازی تقریباً ۸۰,۰۰۰ متر مکعب را از بین برد. مهمتر اینکه، به نظر میرسد پهپادها یک واحد فرآوری ثانویه را نیز تخریب کردهاند که به عنوان بخشی از برنامه نوسازی مورد تحسین پوتین ساخته شده بود.
به گفته سرگئی واکولنکو، پژوهشگر ارشد در مرکز کارنگی، چنین واحدهایی نفت سنگین و کمارزش را به محصولات سبکتر مانند دیزل، سوخت جت و بنزین تبدیل میکنند. پالایشگاه میتواند بدون آن به کار خود ادامه دهد، اما کیفیت تولید آن به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
دشواری بازسازی
به گفته آیزاک لوی، تحلیلگر سیاست انرژی در مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، این واحدها حیاتی هستند زیرا در ابتدای فرآیند پالایش قرار دارند. در صورت آسیب دیدن، یک پالایشگاه ممکن است بخش زیادی از توانایی خود را برای فرآوری نفت خام از دست بدهد، حتی اگر سایر تجهیزات دستنخورده باقی بمانند. کارگزاری روسی فینام تخمین زده است که تعمیرات معمولاً تا چندین ماه طول میکشد.
به گفته سومیت ریتولیا، مدیر ارشد مدلسازی در شرکت تحلیلی کپلر، آسیب به این نوع واحدها معمولاً باعث قطعیهای بسیار طولانیتری در مقایسه با حملات به مخازن ذخیرهسازی میشود، که میتوانند آتشسوزیهای چشمگیری ایجاد کنند اما اغلب سریعتر تعمیر میشوند.
بیشتر نشانههای حملات در ۱۰ پالایشگاه بزرگ روسیه، از جمله در اومسک، مسکو و تواپسه، هفتهها یا حتی ماهها پس از آخرین حمله شناختهشده، از فضا قابل مشاهده باقی مانده است.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که تعمیرات چقدر کند پیش میرود. بیش از یک ماه پس از حملاتی که ستون عظیمی از دود را بر فراز مسکو فرستاد، درب سفید یک مخزن بزرگ ذخیرهسازی نفت همچنان در جایی که سقوط کرده، درهمشکسته باقی مانده است. سه مخزن کوچکتر، یک ایستگاه پمپاژ و لولههایی که آنها را به بقیه پالایشگاه متصل میکنند نیز به وضوح آسیب دیدهاند.
پالایشگاههای کوچکتر نیز عمدتاً غیرفعال باقی ماندهاند و تأسیسات ذخیرهسازی و پالایش به وضوح ویران شدهاند.
به گفته فابیو ساباتینی، پژوهشگر دانشگاه ساپینزا رم، حتی پس از بازگشت پالایشگاهها به مدار فعالیت، بازیابی فعالیت به کندی صورت میگیرد. تیم او تابش شبانه را در اطراف ۲۹ پالایشگاه بزرگ روسیه بین ژوئن ۲۰۲۲ و مه ۲۰۲۶ اندازهگیری کرد. آنها دریافتند که پس از اولین حمله، تابش در فاصله ۱ کیلومتری پالایشگاه ۳۰ درصد و در فاصله ۵ کیلومتری تا ۱۸ درصد کاهش یافته است. این کاهش برای تأسیساتی که سال گذشته مورد حمله قرار گرفتند، بیش از ۱۳ ماه ادامه داشت. ساباتینی به فایننشال تایمز گفت که حملات به سایتهای نظامی، گرههای حملونقل یا انبارهای سوخت، تأثیر مشابهی ایجاد نکردند.
هم چون پیشروی سوارهنظام قرون وسطایی
کارزار هدفمند اوکراین، با کمک اطلاعات ایالات متحده و فرانسه، به ایجاد بحران شدید سوخت در روسیه کمک کرده، به طوری که محدودیتهای فروش در تقریباً هر منطقه و صفهای طولانی در پمپ بنزینها مشاهده میشود.
به گفته دانیل ایوانز، رئیس جهانی سوخت و پالایش در اساندپی گلوبال انرژی، روسیه بخشی از ظرفیت پالایش خود را با کمک از سرگیری عملیات در اومسک، بازیابی کرده است. اما بخش زیادی از ظرفیت همچنان غیرفعال است، که تأمین بازار داخلی روسیه را که در غیر این صورت متعادل است، «بسیار چالشبرانگیز» میکند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که پالایشگاههای روسیه از سال ۲۰۲۲ دفاع پهپادی خود را گسترش دادهاند. اما امواج مکرر پهپادهای اوکراین میتوانند این دفاعها را درهم بشکنند.
یک تاجر روسی گفت که این استراتژی، که او آن را با پیشروی سوارهنظام قرون وسطایی در آرایش گوه مقایسه کرد، درد قابل توجهی به صاحبان پالایشگاهها وارد کرده است. این تاجر گفت: «روشهای حفاظتی سال گذشته مؤثر بودند.» اما در حالی که تورها میتوانند یک پهپاد را بگیرند، «وقتی سه پهپاد به یک نقطه برخورد میکنند، از نظر فیزیکی غیرممکن است» که آنها را متوقف کرد.