ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بررسی تازه‌ترین داده‌های واریزی یارانه دهک‌های چهارم تا نهم نشان می‌دهد که در تیرماه، اگرچه ترکیب خانوارهای مشمول با تغییرات قابل‌توجهی همراه بوده، اما تعداد کل افراد تحت پوشش تقریباً بدون نوسان مانده است؛ موضوعی که از نگاه کارشناسان می‌تواند نشانه‌ای از تفکیک خانوارها و به‌روزرسانی دقیق‌تر پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان باشد.

بر اساس ارقام ثبت‌شده، بار مالی دولت برای پرداخت یارانه دهک‌های متوسط در تیرماه به 135 هزار و 494 میلیارد ریال رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با خردادماه و عدد 135 هزار و 490 میلیارد ریال، تنها حدود 4 میلیارد ریال افزایش را نشان می‌دهد. این ثبات نسبی در میزان منابع پرداختی، در حالی ثبت شده که ساختار خانوارهای یارانه‌بگیر دستخوش تغییر چشمگیر شده است.

در خردادماه، تعداد سرپرستان خانوار مشمول یارانه در دهک‌های چهارم تا نهم 15 میلیون و 639 هزار و 132 نفر بود، اما این رقم در تیرماه با رشد 16 هزار و 727 نفری به 15 میلیون و 655 هزار و 859 نفر رسید. در مقابل، تعداد کل افراد تحت پوشش تنها 383 نفر افزایش یافت و از 45 میلیون و 175 هزار و 61 نفر به 45 میلیون و 175 هزار و 444 نفر رسید.

این در حالی است که میانگین جمعیت هر خانوار در ایران حدود 2.5 نفر است. به عبارت دیگر اگر این تعداد خانوار همگی اخیراً به جمع یارانه بگیران اضافه شده بودند و تا پیش از آن یارانه نمی‌گرفتند باید 41,817 نفر به جمع یارانه بگیران افزوده می‌شد.

این فاصله معنادار میان رشد تعداد سرپرستان خانوار و افزایش بسیار محدود تعداد افراد، نشان می‌دهد که در بازه یک‌ماهه، بخشی از خانوارها به واحدهای کوچک‌تر تقسیم شده‌اند یا اطلاعات مربوط به وضعیت خانوارها در سامانه‌های رفاهی بازنگری شده است. به بیان دیگر، تعداد «پرونده‌های خانوار» افزایش یافته، اما جمعیت نهایی مشمول یارانه عملاً ثابت مانده است.

به طور مثال، به نظر می‌رسد که در برخی خانوارها فرزندان خود را از والدین خود جدا کرده‌اند و به این ترتیب شاهد افزایش تعداد خانوارها بدون تغییرات گسترده در تعداد افراد یارانه بگیر بوده‌ایم.

تفکیک خانوارها؛ نشانه‌ای از به‌روزرسانی داده‌ها

این وضعیت از منظر سیاست‌گذاری رفاهی، نشانه‌ای از حرکت نظام یارانه‌ای به سمت رصد دقیق‌تر تغییرات جمعیتی و خانوادگی است. تفکیک خانوارها، به‌ویژه در مواردی مانند جدا شدن فرزندان از سرپرست قبلی یا تشکیل خانوارهای مستقل، می‌تواند سبب افزایش شمار سرپرستان مشمول شود، بدون آنکه الزاماً جمعیت کل یارانه‌بگیران تغییر محسوسی داشته باشد.

پیوند یارانه با شبکه بانکی

یکی از نکات مهم در این فرآیند، اتصال پرداخت یارانه به شبکه بانکی و کسر خودکار اقساط وام‌های بانکی از حساب سرپرستان خانوار است؛ اقدامی که از نگاه دولت، علاوه بر افزایش شفافیت مالی، به جلوگیری از انباشت بدهی‌های غیرجاری و انحراف منابع عمومی کمک می‌کند. در این مدل، جریان پرداخت‌ها صرفاً به واریز نقدی محدود نیست، بلکه با داده‌های بانکی و تعهدات مالی خانوار نیز گره خورده است.

به این ترتیب، ثبات در رقم کل پرداختی یارانه و در عین حال رشد محسوس تعداد سرپرستان خانوار ظرف این بازه زمانی، نشان می‌دهد که نظام رفاهی کشور بیش از آنکه با افزایش جمعیت مشمول روبه‌رو باشد، در حال بازآرایی ساختار پرونده‌های خانوادگی است. این روند می‌تواند در ماه‌های آینده نیز به‌عنوان یکی از شاخص‌های مهم در تحلیل سیاست‌های حمایتی دولت مورد توجه قرار گیرد.