به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران، پس از سال‌ها پرداخت یارانه نقدی بر اساس دهک‌بندی اقتصادی، دولت طرح جدیدی را برای هدفمندی بیشتر این پرداخت‌ها در پیش گرفته است. بر اساس این طرح، ملاک حذف افراد از فهرست یارانه‌بگیران، قرار گرفتن در دهک‌های بالای درآمدی نیست، بلکه معیارهایی عینی‌تر مانند مالکیت دارایی‌های لوکس است. بر این اساس، مالکیت واحد مسکونی با ارزش بالای ۵۰ میلیارد تومان یا خودروی شخصی گران‌تر از ۵ میلیارد تومان، منجر به حذف یارانه خواهد شد.

اهداف و جنبه‌های مثبت طرح

هدف اصلی این تغییر، تخصیص منابع محدود دولتی به افرادی است که واقعاً به حمایت نیاز دارند. در رویکرد قبلی، یارانه به طیف وسیعی از مردم تعلق می‌گرفت که بسیاری از آنها از تمکن مالی مناسبی برخوردار بودند. با حذف تدریجی افراد دارا بر اساس معیارهای مشخص، منابع صرفه‌جویی شده می‌تواند صرف افزایش مبلغ یارانه دهک‌های پایین یا تقویت طرح‌هایی مانند کالابرگ الکترونیکی شود. این امر می‌تواند در بلندمدت به کاهش نابرابری و بهبود معیشت اقشار آسیب‌پذیر کمک کند. همچنین استفاده از شاخص‌های عینی مانند ارزش خودرو و مسکن، فرآیند شناسایی را نسبت به روش‌های پیچیده دهک‌بندی که به داده‌های درآمدی و تراکنش‌های بانکی متکی بود، شفاف‌تر می‌کند.

چالش‌ها و جنبه‌های منفی پیش رو

با وجود اهداف مثبت، کارشناسان به چالش‌های جدی در اجرای این طرح اشاره می‌کنند. نخستین و مهم‌ترین مسئله، صحت‌سنجی اطلاعات و احتمال پنهان‌کاری است. این نگرانی وجود دارد که افراد با انتقال دارایی‌های خود به نام بستگان یا تغییر شکل دارایی‌ها، شرایط حذف را دور بزنند و عملاً منابع به سمت نیازمندان واقعی سرازیر نشود.

دومین چالش، نوسانات شدید قیمت در بازار مسکن و خودرو است. ارزش ۵۰ میلیارد تومان برای یک ملک در تهران ممکن است یک واحد مسکونی معمولی باشد، در حالی که در شهرستان‌ها این مبلغ معرف ثروت هنگفتی است. ثابت ماندن این ارقام بدون به‌روزرسانی متناسب با تورم، می‌تواند به مرور زمان کارایی طرح را کاهش دهد. همچنین تعیین ارزش روز خودرو و ملک نیازمند سازوکاری پویا و دقیق است که راه‌اندازی آن دشوار به نظر می‌رسد.

سومین نکته، ابعاد اجتماعی این حذف‌هاست. ممکن است برخی از افرادی که به دلیل مالکیت یک خودروی گران‌قیمت یا خانه‌ای با ارزش بالا حذف می‌شوند، در عمل با مشکلات نقدینگی مواجه باشند یا دارایی آنها از طریق ارث یا فروش خانه قبلی به دست آمده باشد و درآمد ماهیانه بالایی نداشته باشند. در این شرایط، حذف یارانه می‌تواند فشار مضاعفی بر آنها وارد کند.

مواضع نمایندگان مجلس درباره نظارت بر فرآیند حذف

از سوی دیگر، نمایندگان مجلس خواستار شفافیت کامل در این فرآیند شده‌اند تا از اعمال سلیقه و فشارهای سیاسی جلوگیری شود. نبود سازوکار نظارت عمومی می‌تواند این طرح را با بی‌اعتمادی عمومی مواجه کند.

تأثیر تغییر رویکرد بر معیشت دهک‌های پایین

به نظر می‌رسد تغییر رویکرد دولت از دهک‌بندی به سمت معیارهای دارایی، گامی در جهت عدالت توزیعی و هدفمندسازی یارانه‌هاست. با این حال، موفقیت این طرح در گرو رفع چالش‌های اجرایی متعدد است. ایجاد سامانه‌های پایش دقیق برای جلوگیری از فرار مالیاتی و پنهان‌کاری، به‌روزرسانی مستمر ارزش دارایی‌ها متناسب با نوسانات بازار، و طراحی سازوکاری برای رسیدگی به اعتراض‌ها از الزامات این مسیر است. بدون توجه به این نکات، این طرح ممکن است نه تنها به هدف خود که تخصیص عادلانه منابع است نرسد، بلکه به منبعی برای نارضایتی اجتماعی و بی‌اعتمادی به حاکمیت تبدیل شود.