اختصاصی اکونیوز/

برگزاری هفته کتاب و چالش های کرونا و فضای مجازی

اقتصاد ایران: هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران از 24 آبان ماه جاری با شعار "دانایی، مانایی" در سراسر کشور آغاز شده است و تا 30 آبان ادامه خواهد داشت.

به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران،  برگزاری این دوره که بیست و هشتمین دوره هفته کتاب است با چالش های بسیاری از جمله وضعیت قرمز بیماری کرونا در سراسر کشور و لزوم رعایت پروتکل هایی بهداشتی روبروست که بیشتر فعالیت های پیش بینی شده دست اندرکاران برگزاری مراسم را به سمت فضای مجازی رهنمون ساخته است.
در کنار این وضعیت؛ از کمبود و گرانی شدید کاغذ و تعطیلی قابل توجه چاپخانه ها و کتابفروشی ها و همچنین رشد و گسترش فضای مجازی و گرایش فراگیر به آن نمی توان غافل شد.


نگاهی به برنامه های این دوره هفته کتاب
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی متولی برگزاری هفته کتاب است که برگزاری آن را با همکاری دیگر نهادها و تشکل های حوزه نشر کتاب انجام می دهد. این وزارت خانه با رویکرد دینی و نگاهی به فرهنگ ملی، تلاش دارد تا فرهنگ کتاب خوانی را در کشور گسترش دهد و کتاب را میان خانواده ها ببرد.
اما آنچه در حال حاضر با آن روبرو هستیم، با شرایط ایده آل جهانی و حتی منطقه ای فاصله بسیار دارد که در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت.
اداراه کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استانها به عنوان مجریان برگزاری هفته کتاب، به فراخور شرایط و امکانات فرهنگی خود برنامه هایی برای این هفته در نظر گرفته اند. استان تهران با بیش از هفتاد برنامه بیشترین فعالیت در این حوزه را به خود اختصاص داده است.
برنامه های اجرایی استان تهران برای این رویداد فرهنگی شامل تقدیر از نویسندگان و مولفان آثار چاپی و رونمایی از آثار منتشر شده جدید است. مسابقات کتاب خوانی با تاکید بر تشویق کودکان و نوجوانان، افتتاح کتابخانه های کوچک در مساجد و ادارات، اهدای کتاب به کتابخانه ها و مدارس و برگزاری نمایشگاه کتاب از دیگر موارد گرامی داشت هفته کتاب است.
در دیگر استانها نیز کمابیش اجرای این برنامه ها در دستور کار است و افتتاح کتابخانه های محلی و اهدای کتاب به مساجد و مدارس در آنها نمود بیشتری دارد.
آنچه که اجرای گسترده این مراسم، به ویژه نمایشگاه کتاب را با مشکل روبرو می سازد، وضعیت بحرانی کرونا در کشور است که برگزارکنندگان را ناگزیر به سمت استفاده از فضای مجازی هدایت می کند.
جدای از شرایط بیماری کرونا؛ دستیابی به اهداف مورد نظر برگزارکنندگان هفته کتاب از توان یک وزارت خانه و یک اداره کل خارج است و مشارکت دیگر سازمان ها و نهادها را نیز می طلبد.
در کنار سازمان ها و نهادهای دولتی، از مهمترین متولی بخش خصوصی، موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران نمی توان چشم پوشید.
"خانه کتاب" که موسسه ای غیرانتفاعی و غیردولتی است، در طول بیش از دو دهه از فعالیت خود، در جهت ارتقای فرهنگ کتاب خوانی گام های مثبتی برداشته است.
خانه کتاب مانند سالهای پیش، امسال نیز برای برگزاری هفته کتاب تدارک گسترده ای دیده است که تجلیل از نویسندگان و اهل قلم، گرامیداشت پانزدهمین سالگرد خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، افتتاح مرکز اسناد موسسه خانه کتاب و نشست هایی با حضور نویسندگان و جلسه های سخنرانی اهم برنامه های این موسسه است.
با وجود تلاش های چند دهه اخیر مانند برگزاری هفته کتاب و برپایی نمایشگاه های بین المللی و استانی کتاب؛ امروزه سرانه مطالعه در کشور ما بسیار پایین است و خرید کتاب های غیر درسی از پایین ترین میزان در سطح کشورهای منطقه برخوردار است که می بایست با دقت مورد بررسی قرار گیرد.


سرانه مطالعه؛ آمارهای متناقض!

قبل از پرداختن به آمار و ارقام سرانه مطالعه، لازم است تفاوتی میان انواع مطالعه قایل شویم و منظور از کتاب خوانی را صرفا مطالعات آزاد و خواندن کتاب هایی بدانیم که در حوزه علم و ادب و هنر سهمی در بالا بردن سطح آگاهی افراد و فرهنگ جامعه دارند.
در این تقسیم بندی و بر اساس شاخص های جهانی، خواندن کتاب های درسی، کتاب های ادعیه ، روزنامه و یا مطالب صفحه های اجتماعی در فضای مجازی در نظر گرفته نمی شوند.
علیرغم برنامه های متنوعی که سازمان ها و نهادهای دولتی و موسسات خصوصی برای گسترش فرهنگ مطالعه و علاقمند نمودن مردم به خواندن کتاب انجام می دهند، اما به دلایل بسیاری سرانه مطالعه در کشور ما پایین است و نه تنها با استانداردهای بین المللی بلکه در مقایسه با کشورهای منطقه نیز از میزان قابل قبولی بهره مند نیست.
سالهای متمادی و به ویژه در یک دهه اخیر، آمارهای متفاوت و متناقضی از سرانه مطالعه در ایران ارایه می شود که با توجه به عدم اتکای این آمارها به تعاریف جهانی نمی توان به آنها استناد کرد.
آمارهای موجود در مورد مطالعه هر ایرانی در روز از دو دقیه تا هفتاد دقیقه متغیر است که آمار دو دقیقه در سال نیز ارایه شده است که قطعا جنبه شوخی و تفنن دارد. در سال 91 دبیرکل وقت نهادهای کتابخانه کشور، بالاترین سرانه مطالعه در منطقه را مربوط به ایران دانست و آن را 70 دقیقه در روز اعلام داشت و گفت اعداد کمتر از آن، آمارهای استکبار جهانی و کشورهای غربی با هدف تحقیر و تخریب جامعه ایران است.
گرچه برای ارایه این عدد، مجموعه مطالب خواندنی اعم از کتاب های درسی و روزنامه و مطالب فضای مجازی نیز در نظر گرفته شده بود اما باز هم این عدد نمی تواند قابل باور باشد.
در سالهای بعد، و در سال 97 وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در افتتاح نمایشگاه کتاب مشهد این عدد را تصحیح کرد و سرانه مطالعه در ایران را 5/12 دقیقه در روز اعلام داشت.
هرچند این عدد با در نظر گرفتن هر گونه مطالعه در روز می تواند میانگین قابل قبولی باشد، اما ارزیابی مناسبی از سرانه مطالعه ارایه نمی دهد چرا که  در شاخص های جهانی برای سنجش سرانه مطالعه فقط مطالعه کتاب در نظر گرفته می شود. یکی از مراکز معتبر در زمینه سنجش سرانه مطالعه در کشورها؛ مرکز بین المللی مطالعات گذران وقت (Timeuse) است که بر اساس آمار یک دهه اخیر این مرکز، بیشترین زمان مطالعه مربوط به کشور فنلاند با 44 دقیقه در روز است و رتبه های بعدی متعلق به کشورهای آلمان، هلند و نروژ می باشد.
علاوه بر این مرکز بسیاری از نشریات بین المللی و ناشران بزرگ نیز به ارایه آمار و ارقام در این زمینه می پردازند. روزنامه گاردین در سال 2015 آمار سرانه مطالعه کشورها را منتشر کرد که بر اساس این آمار کشور هند با زمان 112 دقیقه در روز بالاترین سرانه مطالعه را به خود اختصاص داده بود.
در این گزارش، کشورهای ژاپن و چین در رتبه های بعدی قرار داشتند و سرانه مطالعه ایران نیز 13 دقیقه در روز اعلام شده بود. بهترین کار برای رسیدن به آمار و ارقام واقعی کشورمان این است که در کنار سرشماری نفوس و مسکن که هر پنج سال یکبار انجام می شود، شاخص های دیگر اجتماعی و فرهنگی مانند مطالعه روزانه نیز مورد بررسی قرار گیرد.


آیا فضای مجازی عامل نخواندن کتاب است؟

در کنار رشد کتابهای دیجیتالی، تکنولوژی امروز توانسته است گوشی های تلفن همراه را تبدیل به یک وسیله ارتباطی با گستره عظیمی از اطلاعات و ارتباطات نماید.
رشد فضای مجازی در ارتباطات تلفن همراه و شکل گیری کانال ها و محیط های مجازی گسترده و عمومی توانسته است دنیایی از اطلاعات را به سادگی و به سرعت در اختیار افراد قرار دهد.گذشته از ایرادات گستره اطلاعات فضای مجازی مانند سطحی بودن اطلاعات و غیرقابل استناد بودن مطالب ارایه شده؛ گرایش افراد به این فضا روز به روز بیشتر می شود. تا جایی که یکی از تعاریف اعتیاد، میزان استفاده از گوشی همراه و حضور در شبکه های اجتماعی نیز می باشد.
بسیاری از تحلیل گران کشورمان رشد فضای مجازی و گرایش شدید به آن را عامل نخواندن کتاب و کتاب گریزی مردم و به ویژه نسل جوان می دانند.
اما این دیدگاه نمی تواند درست باشد چرا که اگر کشورهای اروپایی با سرانه مطالعه بالا را در نظر بگیریم، به این نتیجه می رسیم که در این کشورها علی رغم دسترسی راحت، کم هزینه و بدون فیلتر به اینترنت پرسرعت؛ سرانه مطالعه آنها همچنان بالاست و تفاوتی با گذشته نداشته است.
در کشور ما گرایش به فضای مجازی بسیار بالاست اما ارتباط زیادی با عدم مطالعه در جامعه ندارد و می بایست مشکل را در جای دیگری جستجو کنیم. صاحب نظران حوزه تعلیم و تربیت، ایجاد گرایش به مطالعه در افراد را مربوط به شیوه تربیتی آنها در دوران کودکی و نوجوانی می دانند.
بر این اساس، متولیان فرهنگی و برنامه ریزان کشور می بایست مانند کشورهای پیشرفته، فرهنگ سازی برای کتاب خوان کردن افراد را از سنین پایه آغاز کنند و با آشنا کردن کودکان و نوجوانان با کتابهای غیردرسی به ترغیب و تشویق آنها برای مطالعه کتاب های غیر درسی بپردازند.
بدیهی است در این راه، نوآوری ،خلاقیت و روزآمد بودن موضوع کتاب ها نباید مغفول بماند. امروزه سیاست آموزشی کشورمان به گونه ای است که دانش آموزان و حتی دانشجویان را صرفا به سمت کتاب های درسی هدایت می کند و در کنار آن کتاب های کمک درسی و آمادگی کنکور نیز مزید بر علت است.
در این سیاستگذاری جایی برای مطالعه آزاد وجود ندارد و یا بسیار اندک است.
در مورد مطالعه آزاد بزرگسالان نیز موانع بسیاری وجود دارد که مرتفع شدن آن به سادگی نیست. میلان کوندرا، نویسنده چک تبار، میزان مطالعه آزاد را با شرایط رفاهی و اقتصادی جامعه مرتبط می داند.
حذف یارانه کاغذ و افزایش صد در صد بهای کتاب در کنار شرایط معیشتی فعلی جامعه را می توان یکی از دلایل حذف کتاب از سبد خانوار دانست. علاوه بر آن سیاستگذاری های حوزه نشر کتاب نیز باید در نظر گرفته شود.
ممیزی نشر کتاب در بخش تالیف و ترجمه از دیگر موانع بازدارنده افراد برای روی آوردن به مطالعه کتاب است. این کار می تواند موجب عدم پدید آمدن موضوع ها، دیدگاه ها ، رویداد ها و سبک های جدید، به ویژه در حوزه ادب و هنر باشد. علاوه بر این ناشران نیز برای حفظ سرمایه ترجیح می دهند به تجدید چاپ کتابهای قبلی و یا چاپ محدود و گزینشی آثار ترجمه بپردازند. در این شرایط جایی برای نویسندگان اول و دوم که می خواهند نخستین و یا دومین کتاب خود را منتشر کنند وجود نخواهد داشت.

گزارش و عکس:از جواد عرفانیان عالی منش

برچسب‌ها :

نظرات کاربران

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

نرخ ارز

عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار خرید 24759 0 (0%)
یورو خرید 28235 0 (0%)
درهم خرید 6741 0 (0%)
دلار فروش 24984 0 (0%)
یورو فروش 28492 0 (0%)
درهم فروش 6803 0 (0%)
عنوان عنوان قیمت قیمت تغییر تغییر نمودار نمودار
دلار 285000 0.00 (0%)
یورو 309736 0.00 (0%)
درهم امارات 77604 0 (0%)
یوآن چین 42032 0 (0%)
لیر ترکیه 16977 0 (0%)
ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﺎ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ