ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان

به گزارش خبرنگار مهر، طاهره چنگیز در نشست خبری معاونت آموزشی وزارت بهداشت که امروز سه‌شنبه ۱۴ بهمن ماه در محل ستاد وزارت بهداشت برگزار شد در مورد افزایش ظرفیت پزشکی گفت: برای ظرفیت پذیرش دانشجویان پزشکی سه سناریو پیش رو وجود دارد اولین سناریو این‌که کاهش ظرفیت نسبت به امسال اتفاق افتد؛ دومین سناریو تثبیت ظرفیت فعلی و سناریو سوم ادامه روند افزایشی در سال‌های آینده است.

پیشنهاد وزارت بهداشت درباره ظرفیت پذیرش پزشکی

وی اظهار کرد: پیشنهاد وزارت بهداشت، کاهش تدریجی ظرفیت است تا به تثبیت معقول برسیم. اگر هیچ ورودی جدیدی در سال آینده نداشته باشیم و تنها دانشجویان فعلی فارغ‌التحصیل شوند، حدود ۷۵ هزار دانشجوی پزشکی عمومی در حال تحصیل داریم و این تعداد مطابق برنامه هفتم پیشرفت به شاخص مقرر خواهد رسید. پیشنهاد وزارت بهداشت این است که ظرفیت برخی دانشگاه‌ها (نه همه دانشگاه‌ها) کاهش یابد. هیچ‌یک از نهادها و حتی فرهنگستان علوم پزشکی با افزایش بی‌رویه ظرفیت موافق نیستند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت در پاسخ به خبرنگار مهر در مورد پیش‌بینی نهایی درباره سناریوهای افزایش ظرفیت پزشکی گفت: هنوز مشخص نیست و روند بررسی‌ها در شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه دارد. اگر مجلس تصمیم به ورود به این موضوع بگیرد و طرحی تصویب شود، آن نیز در دستور کار قرار می‌گیرد. تا کنون هیچ طرح نهایی نشده و دولت نیز قطعاً لایحه‌ای در این زمینه ارائه نخواهد کرد.

وی تاکید کرد: بر اساس سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری، تولیت سلامت به عهده وزارت بهداشت است و مداخله در ظرفیت‌ها از سوی نهادهای دیگر با سیاست‌های ابلاغی تعارض دارد.

افزایش ظرفیت منجر به ارزان شدن سلامت نمی شود

چنگیز در پاسخ به این پرسش که آیا تولید انبوه فارغ‌التحصیلان منجر به ارزان شدن خدمات پزشکی خواهد شد، پاسخ داد: خیر. بازار سلامت تابع عرضه و تقاضای معمول نیست؛ ارائه خدمات سلامت مانند فروش میوه نیست که با کاهش تقاضا، فروشنده برای جلوگیری از فساد کالا، قیمت را پایین بیاورد.

وی توضیح داد: تولید در این حوزه نیازمند تقاضاست و افزایش بی‌رویه تعداد فارغ‌التحصیلان، تقاضا برای خدمات غیرضروری مانند زیبایی را افزایش داده و هزینه‌های سربار سلامت را بیشتر می‌کند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با تاکید بر این‌که افزایش عرضه اقتصاد سلامت سبب افزایش تقاضای القایی می‌شود گفت: در داروخانه‌ها نیز پس از برداشتن محدودیت‌های جغرافیایی و تعداد، شاهد اشباع خدمات و تمرکز بر فروش اقلام آرایشی و مکمل‌های گران‌قیمت هستیم تا داروخانه‌ها بتوانند صرفاً هزینه‌های جاری خود را پوشش دهند.

چنگیز همچنین در خصوص چرایی کمبود نیروی متخصص در مناطق کمتر برخوردار گفت: مشکل اصلی، صرفاً جذب نیرو نیست، بلکه سیاست‌های جذب و نگهداشت نیرو است. نیروهای طرحی و متعهد خدمت به محض اتمام تعهد، منطقه را ترک می‌کنند، زیرا جذابیت خاصی برای ماندن در آن مناطق وجود ندارد و این روند تا اصلاح سیاست‌ها، با افزایش ظرفیت حل نخواهد شد.

نحوه برگزاری ترم آینده در دانشگاه‌های علوم پزشکی

وی اظهار داشت: آیین‌نامه آموزش ترکیبی در وزارت بهداشت نخستین‌بار در سال ۱۳۹۴ و دقیقاً ۱۰ سال پیش در شورای عالی برنامه‌ریزی تدوین و تصویب شد و از همان زمان برخی دانشگاه‌ها اجرای آن را آغاز کردند. بر اساس این آیین‌نامه، بخشی از آموزش می‌تواند به صورت مجازی همزمان یا غیرهمزمان برگزار شود؛ به این صورت که یا کلاس به‌صورت آنلاین برگزار می‌شود یا محتوای آموزشی شامل فیلم و محتوای مکتوب بارگذاری شده و دانشجویان بدون برگزاری کلاس حضوری از آن استفاده می‌کنند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به اصلاحات انجام‌شده در این آیین‌نامه تصریح کرد: در سال ۱۴۰۱ اصلاحیه‌ای‌ به آیین‌نامه اضافه شد که بر اساس آن، سهم آموزش غیرحضوری افزایش پیدا کرد و دانشگاه‌ها این اختیار را دارند که تا۴۰ درصد از آموزش را به‌صورت غیرحضوری برگزار کنند و حتی در مواردی، برای آموزش‌های نظری و با تصویب شورای دانشگاه، این میزان تا ۶۰ درصد نیز قابل افزایش است.

چنگیز تأکید کرد: برای این تصمیم‌ها نیازی به ابلاغ یا تفویض اختیار جدید از سوی وزارت بهداشت نیست و دانشگاه‌ها در این زمینه کاملاً مختار هستند. تنها اقدام وزارت بهداشت، ابلاغ مجدد آیین‌نامه در ۲۲ آذر امسال بود تا دانشگاه‌ها در صورت نیاز، به‌ویژه با توجه به تعطیلی‌های مقطعی، از ظرفیت‌های قانونی موجود استفاده کنند.

وی با اشاره به آغاز نیم‌سال تحصیلی آینده گفت: در اطلاعیه‌های بعدی اعلام شد که شروع نیم‌سال بعدی از دوم اسفند خواهد بود و دانشگاه‌ها می‌توانند بر اساس شرایط خود، آغاز ترم را به‌صورت حضوری یا مجازی برگزار کنند. کلاس‌های عملی، کارآموزی و کارورزی به هیچ عنوان نمی‌توانند مجازی برگزار شوند و دانشجویان باید در محیط‌های واقعی مانند بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌ها حضور داشته باشند. همچنین به دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب، آزمون‌ها نیز الزاماً به‌صورت حضوری برگزار می‌شوند؛ موضوعی که در بخشنامه‌های متعدد به دانشگاه‌ها ابلاغ شده است.

چنگیز ادامه داد: با توجه به هم‌زمانی آغاز ترم با ماه مبارک رمضان‌ و همچنین ادامه داشتن برخی آزمون‌های بهمن‌، پیش‌بینی شخصی من این است که برخی دانشگاه‌ها، به‌ویژه برای دانشجویان ترم‌های اول تا سوم که عمدتاً واحدهای نظری دارند و هنوز وارد آموزش‌های بالینی نشده‌اند، امکان برگزاری کلاس‌ها به‌صورت مجازی در اسفند را فراهم کنند؛ البته این تصمیم کاملاً در اختیار دانشگاه‌هاست.

وی در پایان بیان کرد: شرایط اقلیمی نیز در تصمیم‌گیری دانشگاه‌ها مؤثر است؛ برای مثال دانشگاه‌های مناطق جنوبی کشور مانند خوزستان ممکن است به دلیل محدودیت‌های آب‌وهوایی، ترجیح دهند کلاس‌ها و آموزش‌های عملی را زودتر و حتی در اسفندماه به‌صورت حضوری برگزار کنند. در مجموع، هیچ نیازی به صدور بخشنامه یا توضیح جدید از سوی وزارت بهداشت وجود ندارد و آیین‌نامه موجود همچنان به قوت خود باقی است.

چرا امتحانات دانشگاه‌های‌علوم پزشکی مجازی نشد؟

چنگیز درباره برگزاری امتحانات پایان‌ترم دانشگاه‌های علوم پزشکی به صورت حضوری توضیح داد: در اولین اطلاعیه وزارت بهداشت اعلام شد که امتحانات پایان ترم در ترم اول طبق تقویم اعلام‌شده از ۲۸ دی‌ماه به مدت سه هفته برگزار شود. از بیست و دوم آذرماه اطلاعیه‌هایی صادر شد که در صورت نیاز، آموزش‌ها می‌تواند به صورت مجازی برگزار شود. در این اطلاعیه تاکید شد که آزمون‌ها به صورت حضوری برگزار شوند و این موضوع ربطی به جریانات اخیر نداشت. در تاریخ هشتم دی‌ماه نیز مجدداً اعلام شد که امکان برگزاری کلاس‌های درس تا پایان ترم وجود دارد و تغییر تقویم امتحانات بعداً اطلاع‌رسانی خواهد شد.

وی ادامه داد: بر اساس نظرسنجی‌ که انجام شد، در یازدهم دی‌ماه اطلاعیه‌ دیگری صادر شد و عنوان شد که بازه زمانی برگزاری امتحانات از چهارم تا بیست و سوم بهمن توسط دانشگاه‌ها برنامه‌ریزی شود. تاکید شد که آزمون‌ها حضوری باشند و اگر به هر دلیلی خللی ایجاد شد، درس برای دانشجو ناتمام محسوب می‌شود تا در ترم بعد جبران شود و تقویم ترم بعد تحت تأثیر قرار نگیرد.

وی درباره دلایل عدم برگزاری امتحانات به صورت مجازی توضیح داد: اولاً زیرساخت‌های لازم برای آزمون مجازی در آن بازه زمانی وجود نداشت؛ حتی پیام‌رسان‌های داخلی و اینترنت داخلی به طور کامل کار نمی‌کردند. دوم، احراز هویت دانشجو در آزمون مجازی امکان‌پذیر نبود؛ در آزمون حضوری کارت دانشجو بررسی می‌شود، اما در آزمون آنلاین تضمین این امر وجود نداشت. سوم، در طول آزمون باید مطمئن باشیم که دانشجو خودش پاسخ‌ها را می‌دهد. ما آزمون مجازی را با امکانات موجود اصلا به رسمیت نمی‌شناسیم و گاهی حتی برگزار نشدن امتحان بهتر از امتحان مجازی است.

چنگیز برگزاری آزمون به صورت حضوری را رعایت عدالت آموزشی دانست و گفت: در تاریخ ۴ بهمن تعدادی از دانشگاه‌ها که شرایط را مساعد می‌دیدند آزمون‌ها را شروع کردند. وزارت علوم هم از چهارم بهمن ماه آزمون‌ها را شروع کرد. در وزارت علوم آزمون‌های دوره‌های کارشناسی به صورت مجازی و دوره‌های تحصیلات تکمیلی حضوری بود. در اواخر همان هفته ما اعتراضات صنفی در مورد مجازی شدن امتحانات و یا عدم شرکت در امتحانات داشتیم که عمدتاً مربوط به دانشجویان رشته‌های دکتری حرفه‌ای مانند پزشکی، داروسازی و دندانپزشکی بود. در این رشته‌ها در وزارت علوم نیز آزمون‌ها حضوری برگزار شد و این موضوع ارتباطی به دانشجویان کارشناسی نداشت.

مشارکت کم‌تر از ۵ درصد در امتحانات صحیح نیست

وی اظهار کرد: اطلاعیه ما در مورد موجه بودن غیبت در پاسخ به درخواست شورای صنفی بود و ما قبلاً هم گفته بودیم که اگر آزمون به هر دلیلی برگزار نشد ایرادی ندارد و تقویم آموزشی به روال قبل ادامه می‌یابد؛ در واقع ما اطلاعیه قبلی را تعمیم دادیم.

چنگیز درباره میزان حضور دانشجویان در امتحانات گفت: برخلاف برخی گزارش‌ها مبنی بر مشارکت کمتر از ۵ درصد، آمار دقیق از معاونین آموزشی دانشگاه‌ها نشان می‌دهد که متوسط شرکت دانشجویان حدود ۵۰ درصد بوده و با گذشت زمان روند افزایشی داشته است. برخی دانشگاه‌ها نیز گزارش ۱۰۰ درصد حضور دانشجویان در برخی دروس، مانند درس مقدمات عفونی با ۹۴ دانشجو، ارائه کرده‌اند. در برخی دروس مثل درس زبان عمومی این آمار بالعکس بوده به صورتی که ۹ نفر حاضر ۱۶۰ نفر غیبت داشته‌اند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: وزارت بهداشت آمادگی دارد در صورت ایجاد هرگونه خلل در برگزاری امتحانات، امکان جبران و برگزاری مجدد را برای دانشجویان فراهم کند تا دانشجویان بدون نگرانی بتوانند واحدهای خود را تکمیل کنند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به آزمون‌های دروس مختلف دانشگاه‌ها گفت: در درس زبان عمومی، ۹ نفر حضور داشتند و ۱۶۰ نفر غایب بودند، دلیل این غیبت هم این بود که دانشجویان عمومی درخواست برگزاری مجازی آزمون داشتند. در درس فیزیولوژی سلول و مقدمات جراحی، ۱۵۷ نفر حاضر و غایب صفر بودند. در درس علوم تشریح قلب، ۱۰۱ نفر حاضر و ۱۲ نفر غایب گزارش شد. همچنین، در برخی دانشگاه‌ها مشارکت در آزمون‌ها متفاوت بوده است؛ برای مثال گروه پرستاری ۱۱۰ نفر حاضر و ۷ نفر غایب، گروه پیراپزشکی ۴۵ نفر حاضر و ۳۴ نفر غایب و گروه پایه پزشکی ۷۹ نفر حضور داشتند.

مشارکت دانشجویان در امتحانات بسته به رشته و ترم تحصیلی متفاوت بود

چنگیز تاکید کرد: اعداد مربوط به غیبت و حضور، مانند ادعاهای ۵ درصدی، کلیت وضعیت را نشان نمی‌دهند و میزان مشارکت بر حسب رشته، ترم و درس متفاوت بوده است. برخی دانشگاه‌ها گزارش داده‌اند که مشارکت کل به حدود ۶۸.۹ درصد رسیده است و در رشته پزشکی به طور متوسط ۵۸ درصد بوده است. دانشجویان ترم چهارم علوم پایه پزشکی به دلیل ضرورت جبران دروس پایه، مشارکت بالاتری داشتند، در حالی که دانشجویان ترم یک و دو در برخی دروس عمومی غیبت بیشتری داشتند. در دانشگاه داروسازی، به دلیل دشواری دروس، مشارکت در آزمون‌ها بالا بوده است.

نباید به مسائل آموزشی و صنفی رنگ و بوی سیاسی دهیم

وی در ادامه با اشاره به درخواست‌های صنفی دانشجویان گفت: نباید به مسائل آموزشی و صنفی رنگ و بوی سیاسی دهیم. ما نباید به مسائل صنفی آموزشی رنگ و بوی سیاسی بدهیم. زمانی که دانشجویان درخواست صنفی ارائه می‌دهند و اعلام می‌کنند که آمادگی روانی لازم برای امتحان را نداریم، چگونه باید برخورد کرد؟

چنگیز با تاکید بر این‌که زیرساخت لازم برای برگزاری آزمون‌های مجازی با کیفیت وجود ندارد؛ گفت: دانشجویان حاضر در آزمون‌های مجازی ممکن است به شیوه‌های نادرست پاسخ دهند و این باعث آسیب به استاندارد آموزشی می‌شود. برخی دانشگاه‌ها برای رفع مشکل، سهم آزمون میان‌ترم را افزایش داده‌اند تا جایگزین آزمون‌های مجازی شود، اما این تصمیم‌ها همیشه مطلوب نیست.

وی افزود: استاندارد دوگانه نمی‌توان داشت. نمی‌شود که آزمون حضوری با نظارت و محدودیت‌های دقیق برگزار شود و آزمون مجازی بدون کنترل و نظارت انجام شود. آزمون حضوری دارای کارت دانشجو، نظارت مستقیم و محدودیت‌های لازم است، اما در آزمون مجازی امکان تضمین رعایت این موارد وجود ندارد.

چنگیز خاطرنشان کرد: حساسیت رشته‌های علوم پزشکی بسیار بالاست. اعتماد بیمار به پرستار، پزشک و سیستم درمانی وابسته به آموزش صحیح و استانداردهای دقیق است. اگر آزمون‌ها نقطه تضمین کیفیت آموزش نباشند، نمی‌توان به آموزش و مهارت دانشجویان اطمینان داشت.

وی در پایان گفت: برخی دروس تکرار نمی‌شوند و دانشجویان باید در آزمون‌های حضوری شرکت کنند تا مهارت و دانش لازم برای ورود به محیط‌های درمانی و بالینی را کسب کنند. این سیاست به حفظ کیفیت و استاندارد آموزش در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور کمک می‌کند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت گفت: برای دانشجویان گروه پزشکی، درسی طراحی شده است که از طریق دانشگاه هوشمند به صورت مجازی به دانشجویانی که در سراسر کشور متقاضی گذراندن این درس هستند، ارائه خواهد شد. این اقدام، اولین گام در راستای افزایش دسترسی و یکپارچه‌سازی محتوای آموزشی در سطح ملی است.

آموزش هوش مصنوعی در علوم پزشکی

چنگیز بر لزوم هوشمندسازی آموزش با کاربرد هوش مصنوعی در رشته‌های مختلف پزشکی تأکید کرد و گفت: بیش از آنکه دانشجویان پزشکی نیاز داشته باشند که با جزئیات فنی و مبانی پیشرفته هوش مصنوعی کار کنند، لازم است که ابزارهای هوش مصنوعی را بشناسند، محدودیت‌های آن را یاد بگیرند و بیاموزند که چگونه از این ابزارها استفاده کنند.

نگرانی اصلی نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی است؛ نیاز به ارتقای سواد هوش مصنوعی

معاون آموزشی وزارت بهداشت اذعان داشت: در زمینه استفاده از هوش مصنوعی، دانشجویان فعلی در بسیاری موارد از برخی اساتید نیز جلوتر هستند و نگرانی اصلی در این حوزه، فقدان دانش نیست، بلکه نحوه استفاده از این ابزارها است. باید آموزش‌های لازم در این زمینه ارائه شود. تأکید ما بر این است که دانشجویان مراقب باشند که این ابزارهای غیرمطمئن باعث نشود که آن‌ها به سمت تصمیم‌های غلط و نامناسب هدایت شوند. در نتیجه، هدف اصلی ما ارتقاء سواد هوش مصنوعی در میان دانشجویان است.

صندلی رشته‌هایی که قبلاً رقابتی بودند، خالی ماند

معاون آموزشی وزارت بهداشت به چالش جدی خالی ماندن ظرفیت در برخی دوره‌های دستیاری تخصصی، دندانپزشکی و رشته‌های PhD اشاره کرد و کمبود اقبال به این رشته‌ها را ناشی از عدم توازن میان سختی تحصیل و مزایای پس از آن دانست و گفت: عموم داوطلبان پیش از ادامه تحصیل، یک محاسبه هزینه-فایده انجام می‌دهند و هر جا این توازن (مزایا به نفع سختی‌ها) به هم بخورد، انگیزه برای ادامه تحصیل کاهش می‌یابد.

وی اظهار کرد: برای تکمیل ظرفیت‌های خالی باقی‌مانده، اقداماتی فوری مانند اجازه شرکت فارغ‌التحصیلانی که دوره طرح خود را نگذرانده‌اند در مصاحبه‌های تکمیل ظرفیت انجام شد که با استقبال خوبی همراه بود و بخش قابل توجهی از ظرفیت‌ها پر شد. البته باید توجه داشت بسیاری از رشته‌هایی که قبلاً فوق‌العاده رقابتی بودند، مانند جراحی و زنان و زایمان، در این دوره صندلی‌هایشان خالی بود. این یک نکته قابل توجه و هشداردهنده است که باید به فکر برقراری تعادلی باشیم که ارزش ادامه تحصیل را تضمین کند.