ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان

به گزارش خبرنگار مهر، سیدطه‌حسین مدنی با بیان اینکه اعتراض نسبت به سیاست‌های اجرای دولت‌ها، تقریباً در تمامی جوامع دنیا یک امر متداول و رایج است، گفت: طی سال‌های اخیر در بسیاری از جوامع و کشورهای دنیا شاهد این بوده‌ایم که دولت‌ها قصد داشته‌اند یک سری سیاست‌های اصلاحی، ریاضتی و ... را اجرا کنند اما با راهپیمایی، اعتصاب و اعتراض از سوی گروه‌ها، اتحادیه‌ها، سندیکاها و اقشار مختلف مواجه شده‌اند و حتی گاهی این اعتراضات به اقدامات خشونت‌آمیز هم کشیده شده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: به عنوان نمونه در ایالات متحده در سال ۲۰۰۹ شاهد تجمعات تی‌پارتی و در سال ۲۰۱۱ جنبش موسوم به اشغال وال‌استریت بودیم. یا در بریتانیا در سال ۲۰۰۰ کشاورزان و رانندگان کامیون، جاده‌ها را به دلیل قیمت بالای سوخت مسدود کردند. در سال ۲۰۱۰ در این کشور شاهد اعتراضات دانشجویی بودیم که طی آن ده‌ها هزار دانشجو علیه افزایش برنامه‌ریزی‌شده شهریه‌ها اعتراض کردند. در آلمان در سال ۲۰۰۴ ده‌ها هزار نفر از شهروندان این کشور علیه تصمیم دولت برای کاهش مزایای بیکاری یا «اصلاحات هارتس» راهپیمایی کردند. در اسپانیا در سال ۲۰۱۱ حدود ۳۰ هزار معترض در مادرید و ده‌ها هزار نفر در سایر شهرهای اسپانیا، تحت عنوان «ایندیگنادوس»، با اردو زدن در میادین اصلی، علیه بیکاری و سیاست ریاضت اقتصادی دولت اعتراض کردند. در ایتالیا در سال ۲۰۰۷، هزاران راننده کامیون، بزرگراه‌های این کشور را بستند تا دولت را برای کاهش مالیات گازوئیل تحت فشار قرار دهند. ایتالیا در سال ۲۰۱۲ هم شاهد اعتصابات رانندگان ناوگان عمومی علیه افزایش مالیات‌ها و اصلاحات ماریو مونتی بود.در کانادا هم طی اعتصابات دانشجویی در سال ۲۰۱۲، حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار دانشجوی کالج و دانشگاه کبک (بیش از یک‌سوم کل دانشجویان) علیه افزایش ۷۵ درصدی شهریه اعتصاب کردند.

مدنی خاطرنشان کرد: اینها فقط چند نمونه از اعتراضاتی است که طی سال‌های گذشته در کشورهای مختلف رخ داده و دولت‌ها سعی کرده‌اند به شیوه‌های مختلف از جمله گفتگو با نمایندگان معترضان، سندیکاها، سازمان‌های مردم‌نهاد و ایجاد پل‌های ارتباطی، به شهروندان ثابت کنند که صدای آنها شنیده می‌شود و از انباشت نارضیاتی آنان جلوگیری کنند. جالب اینجاست که در بسیاری از این رخدادها، دولت‌ها از سیاست‌های خود دست نکشیده و با کمترین اصلاح، برنامه‌های مورد نظر خود را پیش برده بودند.

تلاش فرانسه برای اعمال حکمرانی هوشمند در اعتراضات جلیقه‌زردها

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه گفت: فرانسه یکی از کشورهایی است که نمونه‌های زیادی از اعتراضات با حضور انبوه جمعیت در آن رخ می‌دهد. «جلیقه‌زردها» یکی از معروف‌ترین اعتراضات فرانسوی‌هاست که در سال ۲۰۱۸، علیه برنامه مالیات شناور بر مواردی چون سوخت و ارث رخ داد و صدها هزار نفر در آن مشارکت کردند. این مورد با خشونت و خسارات زیادی همراه بود و در نهایت باعث شد رئیس جمهور فرانسه با دادن یک امتیاز جزئی، افزایش مالیات و شناوری سریع و با بازه زیاد آن در سوخت را لغو اما سایر اصلاحات مانند مالیات بر ثروت اجرا شود.

مدنی گفت: آنچه حاکمیت فرانسه در قبال این جنبش در پیش گرفت را می‌توان از مصادیق اعمال حکمرانی هوشمند (smart governance) دانست که اگرچه به طور کامل پیاده نشده اما دولت تلاش کرد به سمت و سوی آن حرکت کند.

وی توضیح داد: ابتدا دولت سعی کرد نظر شهروندان را به صورت حضوری و آنلاین درباره مالیات، خدمات عمومی، محیط زیست و حقوق شهروندی جویا شود. دولت فرانسه با این اقدام، عناصر کلیدی حکمرانی هوشمند یعنی مشارکت گسترده، ارتباط دوسویه و گردآوری نظام‌مند داده از شهروندان را به نمایش گذاشت. همزمان با دولت، قوه مقننه هم با راه‌اندازی کانال‌های دیجیتال از جمله وبسایت رسمی «پارلمان باز» شرایطی را فراهم کرد تا شهروندان به طور مستقیم از نمایندگان خود سوال کنند یا به آنها پیشنهاداتی ارائه دهند. علاوه بر این اقدامات در سطح کلان، دامنه مشورت عمومی در سطوح محلی هم به صورت نظرسنجی‌های آنلاین گسترش پیدا کرد.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: با این روند، شفافیت و فراگیری در فرآیندهای سیاستگذاری تا حدودی نهادینه‌تر و ابزارهای دیجیتال، پاسخگویی دموکراتیک را تقویت کرد. در کل، فرانسه با این مصادیق حکمرانی هوشمند از جمله روش‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات و پلتفرم‌های آنلاین، اعتماد عمومی را تاحدی بازسازی و در نهایت سیاست‌های اصلاحی الزامی مورد نظر را هم بدون کمترین عقب‌نشینی اجرا کرد.

جای خالی حکمرانی هوشمند در مواجهه با اعتراضات در ایران

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: بررسی این تجارب و مقایسه آن با اعتراضاتی که طی سال‌های اخیر در ایران رخ داده است؛ می‌تواند به ما در مدیریت بهتر اعتراضات و فروکش کردن آن با کمترین هزینه جانی و مالی کمک کند. موضوعی که متأسفانه حلقه گمشده اعتراضات چند سال اخیر بوده است و می‌توان آن را در قالب رویه‌های «حکمرانی هوشمند» مطالعه و اجرا کرد.

وی ادامه داد: پیش از ورود به بحث، نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که متأسفانه این روزها از سوی برخی افراد، حتی افرادی که زمانی مسئولیت وزارت داشته‌اند؛ مباحثی درباره حکمرانی هوشمند مطرح می‌شود که به نظر می‌رسد درک عمیقی پشت آن وجود ندارد. اگرچه ترویج گفتمان حکمرانی هوشمند در کشور و فراگیر شدن آن یک امر مثبت تلقی می‌شود؛ اما تولید و بسط محتوای نادرست در این حوزه مصداق «کج گذاشتن خشت‌های اول» و به انحراف بردن این ضرورت است. علاوه بر نقدی که به این افراد وارد است و توصیه به آنها برای تغییر رویکرد نادرست خود، دولت هم نباید صرفاً با ایجاد تغییرات ظاهری در پنجره خدمات خود، مدعی شود که از دولت الکترونیک به دولت هوشمند رسیده است چون هوشمند شدن حکمرانی صرفاً با تغییرات ظاهری و حتی تغییرات جزئی در فرایندها شدنی نیست. در واقع دولت هوشمند شقی از حکمرانی هوشمند است و بدون تغییرات جدی در ماهیت عملکرد و فقط با اقداماتی که گفته شد حاصل نمی‌شود.

حکمرانی هوشمند به تصمیم‌گیری‌های بهتر کمک می‌کند

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه با اشاره به تعریف حکمرانی هوشمند در ادبیات علمی روز دنیا، خاطرنشان کرد: حکمرانی هوشمند یک الگوی چند بعدی در اداره عمومی است که از فناوری‌های دیجیتال داده‌ها و فرآیندهای مشارکتی برای بهبود تصمیم‌گیری دولت و ارائه خدمات عمومی استفاده می‌کند. در ادبیات علمی این مفهوم به معنی تکامل دولت الکترونیک سنتی به سوی مدلی مشارکتی و تطبیق‌پذیر است. به بیان دیگر حکمرانی هوشمند یعنی استفاده از فناوری و نوآوری برای تسهیل و پشتیبانی از تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی بهبود یافته در درون نهادهای دولتی با هدف ارتقای فرآیندهای دموکراتیک و خدمات عمومی.

ارتباط مستقیم حکمرانی هوشمند و بهبود سرمایه اجتماعی

وی در ادامه به اثر حکمرانی هوشمند در سرمایه اجتماعی اشاره و تصریح کرد: میان حکمرانی هوشمند و سرمایه اجتماعی رابطه‌ای مستقیم برقرار است. پیوند میان شهروندان و نهادها در چارچوب حکمرانی هوشمند، به افزایش عناصر اصلی سرمایه اجتماعی یعنی شفافیت، مشارکت و پاسخگویی منجر خواهد شد.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: به عنوان نمونه، پرداخت مالیات ذاتا یکی از عوامل ایجاد نارضایتی در بسیاری از جوامع است. در کشورهای توسعه‌یافته تا حدودی اینکه دولت برای ارائه خدمات به دریافت مالیات‌ نیاز دارد؛ پذیرفته شده است. در ایران، سازمان امور مالیاتی با طرح نشان‌دار کردن مالیات، محل هزینه‌کرد مالیات‌ها را شفاف کرد. این در کل رویکردی مثبت است اما همچنان با شفافیت مورد نیاز در حکمرانی هوشمند فاصله دارد و باید با جزئیات بیشتر در دسترس مالیات‌دهندگان قرار گیرد. یا در نمونه دیگر، موضوع حذف ارز ترجیحی و رفتن به سمت تک نرخی شدن ارز، وقتی دولت اعلام می‌کند که تا پیش از این بخش زیادی از ارز ترجیحی از مسیر اصلی منحرف شده است و اکنون باید این فرآیند را اصلاح کند؛ در مقابل حاکمیت باید درباره اینکه چه کسانی و یا چه شرکت‌هایی و تا چه اندازه در این مدت از این ارز سوءاستفاده کرده‌اند هم شفاف‌سازی کند تا مردم در یک فرآیند شفاف بدانند آیا با آنها برخوردی شده است یا خیر. این رویه می‌تواند اعتماد عمومی را افزایش دهد.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه گفت: با توجه به اینکه ما در این منطقه با دشمنی چون رژیم صهیونیستی مواجه هستیم که سعی دارد با روش‌های مختلف و با هزینه‌های سنگین به کشور آسیب وارد کند؛ حاکمیت باید به اهمیت بسیار زیاد رفتار حرفه‌ای در حکمرانی هوشمند و مشارکتی توجه ویژه داشته باشد تا زمینه‌های سوءاستفاده دشمن در این عرصه را رفع کند. چرا که هرگونه سستی در این مقوله بسیار مهم، ممکن است به خسارات سنگین و خدایی نکرده حتی به خطر افتادن تمامیت ارضی کشور هم منجر شود.

نباید همه رویدادهای ناگوار را به دشمن منتسب کرد

مدنی با بیان اینکه طی سال‌های اخیر مطالبات انباشته شده زیادی در کشور وجود داشته که با پاسخ مناسبی همراه نشده و لاینحل باقی مانده است، افزود: درست است که دشمن در دی ماه ۱۴۰۴ از شرایط کشور سوءاستفاده کرد؛ اما حاکمیت نباید تمام این حوادث ناگوار را به دشمن مرتبط بداند چون بالاخره در جامعه مطالبات انباشته شده وجود دارد و لازم است به آن پاسخ داده شود. حتی موضوع مهمتر اینکه تجمع گسترده مردم در ۲۲ دی ماه هم نباید باعث پاک شدن صورت مسأله و فراموش کردن نارضایتی‌ها شود.

وی با بیان اینکه بی توجهی به شاخص‌های حکمرانی هوشمند طی این سال‌ها بخشی از سرمایه اجتماعی را از بین برده است، گفت: با توجه به ناآرامی‌هایی که طی سال‌های اخیر بروز کرده و آخرین مورد آن در دی ماه ۱۴۰۴ با شهدا و جان‌باختگان بسیار زیاد حادث شد؛ حاکمیت برای حرکت درست در این مسیر باید توجه داشته باشد که حتی با وجود حمایت‌های مردمی بعد از این حادثه، صورت مسأله و موضوع نارضایتی همچنان وجود دارد و باید برای آن چاره‌اندیشی و اقدام کند.

ضرورت گفتگو با بخش‌های مختلف جامعه

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: حاکمیت برای پاسخ به این نارضیاتی‌ها باید با بخش‌های مختلف جامعه گفتگو کند. این گفتگو باید در چارچوب تشکل‌ها، نمایندگان اصناف، سندیکاها و ساختارهای رسمی و قانونی با اختیارات و البته پذیرش مسئولیت‌های قانونی انجام شود چون به هر حال امکان گفتگو با تک تک افراد جامعه وجود ندارد. متأسفانه اکنون این ساختارها در ایران بسیار ضعیف هستند، رسانه‌های قدرتمند و یا حرفه‌ای فراگیر در اختیار ندارند یا رسانه‌های موجود هم خیلی کم مطالبات و نارضیاتی آنها را پوشش می‌دهند. خود این ساختارها هم در پیگیری مطالبات اعضا چندان موفق عمل نکرده‌اند. مثلاً اتاق بازرگانی به عنوان پارلمان بخش خصوصی تا چه حد توانسته مطالبات تجار، صنایع و فعالان اقتصادی کشور را به موضوعات روز تبدیل، این مطالبات را در سطح حاکمیت پیگیری و آنها را حل کند. یا احزاب سیاسی تا چه توانسته‌اند حاوی دیدگاه‌ها و نظرات اقشار مختلف و نماینده عموم مردم باشند. متأسفانه در بسیاری از ساختارهای صنفی و مدنی، با موانع و از همه مهمتر تعارض منافع و حتی تضارب درونی مواجه هستیم. این وضعیت به شنیده نشدن صدای مردم، اصناف، فعالان اقتصادی و گروه‌های مختلف منجر شده است. این چالش‌ها باید رفع شود نارضایتی‌ها انباشته نشود تا در خیابان بروز نکند.

وی درباره در نظر گرفتن مکان‌هایی برای اعتراض قانونی و بدون ناآرامی هم گفت: صرف اعتراض مشکلی حل نخواهد شد و مهم است که اعتراضات به درستی شنیده و درک شود و مورد رسیدگی قرار گرفته و به راه حل عملیاتی با برنامه‌های زمانی اجرایی ختم شود.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در پایان اظهار کرد: به هر حال ما امیدواریم حاکمیت از تجربه تلخ دی ماه و رخدادهای ناگوار قبل درس گرفته و با توجه به وضعیتی که وجود دارد؛ به جای پاک کردن صورت مسأله، به سمت حل چالش برود.