آخرین نفسهای تالابهای خراسان
اقتصاد ایران: ایسنا/خراسان رضوی تالابها به عنوان یکی از پیچیدهترین و حیاتیترین اکوسیستمهای طبیعی، نقشی بسزا و غیرقابل انکار در تعادل زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی هر منطقه ایفا میکنند. در استان خراسان رضوی که بخش اعظمی از آن تحت تأثیر اقلیم خشک و نیمهخشک قرار دارد، اهمیت این زیستبومها دوچندان میشود.
ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان
تالابهای این استان، از جمله بزنگان، چشمهسبز، سیرخون، تجن، کشفرود و کالشورهای گناباد و سبزوار، تنها پهنههای آبی منفرد نیستند، بلکه به عنوان قلب تپنده حوضههای آبخیز عمل میکنند که حیات آنها به سلامت کل نظام آب و خاک در بالادست وابسته است.
با این حال، تالابهای این استان امروز با چالشهای بیسابقهای روبرو هستند. برداشتهای بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی در بالادست، توسعه کشاورزی آببر، عدم تخصیص مؤثر حقابه محیطزیستی و احداث سازههای هیدرولیکی بدون در نظر گرفتن ملاحظات اکولوژیکی، پیوند هیدرولوژیکی میان اجزای حوزههای تالابی را قطع کرده است. این عوامل در کنار پدیده تغییر اقلیم، باعث شده است که بسیاری از تالابهای استان از مرحله تنش عبور کرده و وارد وضعیت بحرانی شوند؛ وضعیتی که نه تنها تهدیدی برای محیطزیست است، بلکه امنیت غذایی، معیشت روستاییان و سلامت جامعه انسانی را نیز تحتالشعاع قرار میدهد.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی، در توضیح رویکرد جدید مدیریت تالابهای استان گفت: به دلیل شرایط اقلیمی خشک و نیمهخشک خراسان رضوی، اغلب تالابهای این منطقه به صورت لکهای و منفرد هستند و نمیتوان آنها را جداگانه مدیریت کرد. از همین رو، نگاه مبتنی بر حوزههای تالابی به عنوان چارچوبی مفهومی و مدیریتی در دستور کار قرار گرفته است.
جواد نباتی، در گفت و گو با ایسنا با تشریح مفهوم«حوزه تالابی» بیان کرد: این حوزهها شامل مجموعهای از تالابها، آبگیرهای فصلی، رودخانهها، مسیلها، دشتهای وابسته و تعاملات هیدرولوژیکی و اکولوژیکی بین آنها هستند. بر این اساس، حیات یک تالاب تنها به پهنه آبی آن محدود نمیشود، بلکه به کل نظام آب و خاک در محدوده بالادست وابسته است.
وی با اشاره به ضرورت این رویکرد افزود: بیشتر عوامل خشکی و تخریب تالابها از بیرون محدوده تالاب و در دشتها، اراضی کشاورزی، برداشتهای غیرمجاز آب و سازههای بالادستی رخ میدهد، بنابراین چاره کار، مدیریت یکپارچه منابع آب و هماهنگی میان دستگاههای متولی است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی، تأکید کرد: هدف از تعریف حوزههای تالابی، کاهش تعارضات میان بخشهای مختلف، افزایش اثربخشی اقدامات حفاظتی و احیایی و جلوگیری از تداوم روند خشک شدن تالابهای ارزشمند خراسان رضوی است.
نباتی با تأکید بر اهمیت حیاتی تالابها، در تشریح دلایل ضرورت حفظ این اکوسیستمها گفت: تالابها جزو پیچیدهترین و در عین حال کارآمدترین اکوسیستمهای طبیعی هستند. این زیستبومها که در نقطه تلاقی آب، خاک و پوشش گیاهی قرار دارند، نقش حیاتی ضربهگیر طبیعی را در برابر نوسانات اقلیمی، خشکسالی و سیلاب ایفا میکنند.
وی افزود: تالابها با ذخیره و آزادسازی تدریجی آب، به تنظیم چرخه هیدرولوژیکی کمک کرده و مانع از افت شدید سطح آبهای زیرزمینی میشوند.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی با اشاره به جنبههای زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی تالابها گفت: این پهنههای آبی، زیستگاه گونههای متنوعی از موجودات زنده هستند و نابودی آنها منجر به فروپاشی زنجیرههای غذایی و کاهش تابآوری اکوسیستمهای اطراف خواهد شد. از سوی دیگر، تالابها با کاهش گردوغبار، تعدیل دما و حفظ کیفیت خاک، به کاهش هزینههای سلامت و خسارات زیستمحیطی کمک شایانی میکنند.
نباتی خاطرنشان کرد: حفاظت از تالابها نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی برای دستیابی به توسعه پایدار در استان است.
وی در خصوص وضعیت تالابهای شاخص استان و چالشهای پیش روی آنها خاطرنشان کرد: در استان خراسان رضوی، به دلیل وابستگی حیات هر تالاب به مجموعهای از رودخانهها، مسیلها، دشتها و منابع آب بالادست، تالابها عمدتاً در قالب حوزههای تالابی قابل شناسایی و تحلیل هستند.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی در ادامه به معرفی برخی از شاخصترین تالابهای استان پرداخت و افزود: از جمله مهمترین این تالابها میتوان به تالاب بزنگان، تالاب چشمهسبز، تالاب سیرخون، تالاب تجن، تالاب کشف رود، کالشور گناباد و کالشور سبزوار اشاره کرد. هر کدام از این تالابها در دل یک حوزه تالابی قرار گرفتهاند و عملکرد آنها به شدت تحت تأثیر شرایط کل حوزه قرار دارد.
وی، در پاسخ به این پرسش که آیا میتوان از عبارت«بحران شدید» برای وضعیت تالابها استفاده کرد، افزود: با توجه به شرایط ذکر شده و وابستگی تالابها به عوامل بالادستی، در صورت عدم مدیریت صحیح منابع آب و عدم توجه به اکوسیستمهای مرتبط، وضعیت تالابها میتواند به سمت بحران پیش رود. این موضوع نیازمند توجه جدی و اقدامات هماهنگ در سطح کلان است.
نباتی، در تشریح چرایی اتخاذ رویکرد حوزههای تالابی به جای تمرکز صرف بر تالابهای منفرد، دلایل مدیریتی و اکولوژیکی این رویکرد را تشریح کرد و گفت: تعریف حوزههای تالابی ناشی از یک واقعیت مهم است؛ بخش عمده عوامل خشک شدن تالابها خارج از محدوده فیزیکی خود تالاب رخ میدهد. این عوامل شامل برداشتهای آب در دشتها، اراضی کشاورزی و سازههای بالادستی هستند. بنابراین مدیریت یکپارچه منابع آب و کاهش تعارضات بخشی، تنها با نگاه سیستمی به کل حوزه قابل تحقق است تا اثربخشی اقدامات حفاظتی و احیایی ارتقا یابد.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی افزود: در خراسان رضوی، به جای تمرکز صرف بر تالابهای ایزوله، باید از حوزههای تالابی شاخص نام برد. این حوزهها شامل مجموعهای از تالابهای فصلی، آبگیرها، مسیلها و اراضی وابسته هستند که از نظر اکولوژیک و هیدرولوژیک به هم پیوستهاند. مهمترین این حوضهها شامل حوضه تالابی کشفرود، حوضههای تالابی دشت نیشابور، تربتجام، خواف و حوضههای تالابی جنوب، جنوب شرق، شمال و شمال شرق استان است.
وی با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت فعلی تصریح کرد: بررسی وضعیت این تالابها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از آنها در سالهای اخیر با کاهش شدید ورودی آب، افت سطح آب، کاهش پوشش گیاهی و تضعیف کارکردهای اکولوژیک مواجه بودهاند. به ویژه تالابهای فصلی و شور مانند کالشورها، برای دورههای طولانی خشک میمانند یا تنها در شرایط خاص بارشی آبگیری موقت دارند که این امر زنگ خطری جدی برای اکوسیستمهای استان است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی، وضعیت کنونی تالابهای استان را نگران کننده توصیف کرد و گفت: وضعیت فعلی بسیاری از تالابها و حوزههای تالابی استان از مرحله تنش عبور کرده و وارد وضعیت بحرانی شده است.
نباتی با اشاره به مشکلات متعدد تالابهای استان اظهار کرد: کاهش ورودی آب، قطع ارتباط طبیعی میان اجزای حوزه، افت سطح آب زیرزمینی و تداوم خشکسالی باعث شده است که بسیاری از تالابهای استان برای دورههای طولانی خشک بمانند یا کارکرد اکولوژیک خود را از دست بدهند.
وی افزود: در برخی از حوزهها، کاهش پوشش گیاهی، افزایش شوری خاک و فعال شدن کانونهای گردوغبار مشاهده میشود که نشان دهنده وضعیت بحرانی این مناطق است.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی تصریح کرد: در مورد بخشی از حوزههای تالابی استان، استفاده از تعبیر «بحران شدید محیطزیستی» کاملاً مبتنی بر شواهد میدانی است و نمیتوان آن را انکار کرد. در مجموع میتوان گفت که وضعیت فعلی بسیاری از تالابها و حوزههای تالابی استان از مرحله تنش عبور کرده و وارد وضعیت بحرانی شده است.
وی در ادامه گفت: در مورد برخی تالابهای شاخص، استفاده از عبارت«بحران شدید محیطزیستی» کاملاً مستند و قابل دفاع است، به ویژه زمانی که به آنها نه به عنوان یک پهنه آبی منفرد، بلکه به عنوان بخشی از یک سیستم به هم پیوسته نگاه کنیم.
نباتی در خصوص مهمترین عوامل خشک شدن یا تخریب تالابهای استان در ۲ سال اخیر اظهار کرد: بر اساس رویکرد حوزههای تالابی، مهمترین عامل خشک شدن تالابها را باید در اختلال عملکرد کل حوزه آبریز جستوجو کرد، نه صرفاً در خود تالاب.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی افزود: در ۲ سال اخیر، ترکیب کاهش بارشها ناشی از تغییر اقلیم و مدیریت ناپایدار منابع آب در بالادست حوزههای تالابی نقش اصلی را ایفا کرده است.
وی تصریح کرد: در این مدت، مهمترین عوامل خشک شدن تالابها عبارت بودهاند از برداشت بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی در بالادست حوزههای تالابی، قطع یا کاهش سیلابهای طبیعی که نقش حیاتی در تغذیه تالابها دارند و عدم تخصیص مؤثر حقابه محیطزیستی در مقیاس حوزه است.
نباتی تأکید کرد: برداشتهای بیرویه از آبهای زیرزمینی، توسعه کشاورزی آببر، انحراف جریانهای سطحی و عدم تخصیص مؤثر حقابه محیطزیستی، باعث شده پیوند هیدرولوژیک اجزای حوزههای تالابی از هم گسسته شود.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی گفت: در واقع، تالاب آخرین حلقه زنجیره است و زمانی که کل حوزه تحت فشار قرار میگیرد، نخستین جایی که نشانههای بحران را بروز میدهد تالابها هستند.
نباتی افزود: به بیان دیگر، وقتی در یک حوزه تالابی الگوی مصرف آب اصلاح نشود، حتی در سالهای نرمال بارشی هم تالاب به آب نخواهد رسید. تغییر اقلیم، فشار مضاعف ایجاد کرده، اما مدیریت ناپایدار حوزههای تالابی عامل تعیین کننده در تبدیل این فشار به بحران بوده است.
به گزارش ایسنا، همچنین تالابها قربانی تصمیماتی هستند که در سطح حوزه گرفته میشود و بدون اصلاح مدیریت آب در کل حوزه تالابی، احیای پایدار آنها ممکن نخواهد بود.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی آماری از کاهش سطح آب و میزان پوشش گیاهی تالابها نسبت به ۵ سال گذشته ارائه کرد و افزود: بررسی تغییرات تالابها نشان میدهد که در ۵ سال اخیر، بخش قابل توجهی از تالابها و اجزای حوزههای تالابی با کاهش محسوس سطح آب و پوشش گیاهی مواجه شدهاند.
وی افزود: این ارزیابیها عمدتاً بر پایه تصاویر ماهوارهای، پایشهای میدانی و مطالعات دانشگاهی انجام شده است و نتایج آن حاکی از کاهش سطح آب بین ۳۰ تا ۷۰ درصد در بسیاری از تالابهای استان است.
نباتی تصریح کرد: در برخی موارد، کاهش سطح آب حتی بیش از ۷۰ درصد گزارش شده است. همچنین در تالابهای فصلی، دوره آبگیری کوتاهتر شده و در بعضی سالها بهطور کامل حذف شده است.
وی تأکید کرد: همزمان، کاهش پوشش گیاهی بومی، به ویژه گونههای وابسته به رطوبت، یکی از نشانههای بارز اختلال در عملکرد حوزههای تالابی است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی گفت: نبود یک سامانه پایش منسجم و مستمر در سطح حوزههای تالابی، ارائه آمار دقیق و سالانه را با محدودیت مواجه کرده و همین موضوع یکی از خلأهای مهم مدیریتی محسوب میشود.
نباتی افزود: با این حال، آمار و اطلاعات موجود نشان دهنده وضعیت بحرانی تالابهای استان است و ضرورت دارد که اقدامات فوری و مؤثری برای احیای آنها انجام شود.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی همچنین به تشریح وضعیت تالابها و آبگیرهای فصلی کمتر شناخته شده در استان پرداخت و خاطرنشان کرد: در خراسان رضوی تعداد زیادی تالاب و آبگیر فصلی کوچک وجود دارد که به دلیل ثبت نشدن در فهرستهای رسمی، کمتر دیده شدهاند. این پهنهها اغلب در پاییندست دشتها، در مسیر مسیلها یا در حاشیه حوزههای تالابی اصلی شکل میگیرند.
وی افزود: در رویکرد حوزههای تالابی، این آبگیرهای فصلی اهمیت ویژهای دارند، زیرا نقش تعدیل کننده فشار بر تالابهای اصلی را ایفا میکنند. آنها در زمان بارشها آب را ذخیره کرده، به تغذیه سفرههای زیرزمینی کمک میکنند و زیستگاه موقت پرندگان مهاجر و گونههای جانوری هستند.
نباتی با تأکید بر اینکه نادیده گرفتن این پهنهها باعث شده بسیاری از آنها به راحتی تخریب یا تغییر کاربری داده شوند، به میزان نفوذ بیابانزایی ناشی از خشکی تالابها به اراضی کشاورزی و دامنههای اطراف اشاره کرد و گفت: خشک شدن تالابها در سطح حوزههای تالابی باعث فعال شدن کانونهای گردوغبار، افزایش شوری خاک و گسترش فرایند بیابانزایی شده است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی افزود: این اثرات محدود به بستر تالاب باقی نمیماند و به تدریج به اراضی کشاورزی و دامنههای اطراف نفوذ میکند.
نباتی تأکید کرد: در برخی حوزههای تالابی استان، آثار بیابانزایی تا چند کیلومتر از محدوده تالاب گسترش یافته و موجب کاهش عملکرد محصولات کشاورزی، تخریب مراتع و افزایش هزینههای تولید شده است.
وی با اشاره به اینکه این روند نه تنها تهدیدی محیطزیستی، بلکه یک چالش اقتصادی و اجتماعی برای ساکنان محلی به شمار میرود، در خصوص تأثیر آلودگیهای صنعتی و کشاورزی بر اکوسیستم حساس تالابها گفت: تالابها به دلیل ماهیت بسته و حساس خود، نسبت به آلودگیها آسیبپذیری بالایی دارند. ورود فاضلابهای شهری، پسابهای صنعتی و روانابهای کشاورزی حاوی سموم و کودهای شیمیایی، تعادل شیمیایی و زیستی تالابها را بر هم زده است.
معاون اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی افزود: این آلودگیها منجر به افزایش مواد مغذی اضافی، شکوفایی جلبکی، کاهش اکسیژن محلول، مرگومیر آبزیان و اختلال در زنجیره غذایی میشود.
نباتی تصریح کرد: در سطح حوزههای تالابی، تجمع تدریجی آلایندهها میتواند اکوسیستم را به نقطهای برساند که حتی با بازگشت آب، توان احیا نداشته باشد.
مهمترین چالشهای تالابها
اهمیت تالابها به عنوان یکی از اکوسیستمهای ارزشمند و حیاتی کره زمین، موضوعی است که در سالهای اخیر مورد توجه بسیاری از کارشناسان و دوستداران محیطزیست قرار گرفته است. تالابها نه تنها به عنوان یک زیستگاه طبیعی برای گونههای مختلف گیاهی و جانوری محسوب میشوند، بلکه نقش بسیار مهمی در حفظ تعادل زیستمحیطی، تأمین آب، کنترل سیلابها و مقابله با تغییرات اقلیمی دارند.
از جمله مهمترین چالشهای تالابها میتوان به استقرار صنایع آببر در کنار تالابها، تخلیه فاضلاب صنعتی به تالابها، تأثیرات منفی پدیدههای جوی و اقلیمی، عدم تخصیص حق آبههای زیست محیطی و آلوده کردن منابع و بسترهای تالابی اشاره کرد. این مشکلات ضرورت حفاظت و مدیریت پایدار عرصههای طبیعی را بیش از پیش نشان میدهد.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر، در گفتوگو با ایسنا در تشریح اهمیت تالابها به تعریف ارائه شده در «کنوانسیون بینالمللی تالابها» که با نام «کنوانسیون رامسر» شناخته میشود، اشاره کرد و گفت: بر اساس تعریفی که مورد پذیرش اعضای اتحادیه بینالمللی حفاظت از محیطزیست (IUCN)است، تالاب شامل مناطق مردابی، اراضی باتلاقی و برکههایی میشود که به صورت طبیعی یا مصنوعی پدید آمدهاند. این مناطق ممکن است به صورت دائم یا موقت دارای آب ساکن یا جاری باشند و شامل آبهای شیرین، شور یا لبشور باشند. همچنین طبق این تعریف، مناطق ساحلی دریاها که در هنگام جذر ارتفاع آب آنها از ۶ متر بیشتر نباشد، در زمره تالابها محسوب میشوند.
سعید شفیعیان، گستره این تعریف را بسیار وسیع دانست و افزود: شاید بتوان گفت این تعریف غالباً هر محیط آبی به جز خشکی و دریاها را شامل میشود.
وی اظهار کرد: اگر به تفاوتهایی که محیط تالاب با خشکی و دریا دارد توجه کنیم به تعریفی از تالاب میرسیم که آنها را در برخی ویژگیها مشترک میکند؛ تمامی آنها حداقل در بخشی از سال دارای آب کمعمق بوده و یا خاک اشباع از آب دارند، در اغلب آنها مواد آلی گیاهی تجمع یافته و به آهستگی تجزیه میشوند و همگی دارای گونههای مختلف گیاهی و جانوری و سایر اشکال حیاتی هستند که با شرایط غرقابی تطابق دارند.
وی تأکید کرد: این تنوع در ریخت زمین باعث شده تنوع زیستی زیادی را از جانوری و گیاهی و سایر اشکال حیات را در خود جای دهند و زیستگاههای مختلفی ایجاد شود؛ تالابها یکی از این زیستگاهها به شمار میرود.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر با اشاره به خدمات تالابها به انسان و طبیعت بیان کرد: در برخی منابع تالابها «پرثمرترین اکوسیستمهای زمین» لقب گرفتهاند و خدمات گستردهای ارائه میدهند.
کنترل سیلابها با جذب آب اضافی، تغذیه و تخلیه آبهای زیرزمینی و حفظ جریان آب در رودخانهها و تصفیه طبیعی آب، حذف آلایندهها، فلزات سنگین و مواد مغذی اضافی(مانند نیتروژن) از آب از طریق فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی، از جمله خدماتی است که تالابها ارائه میدهند.
شفیعیان تصریح کرد: همچنین ایجاد زیستگاه حیاتی برای تعداد فراوانی از گیاهان، پرندگان، ماهیها و سایر جانوران، نقش آن در مقابله با تغییرات اقلیمی با ذخیرهسازی و تثبیت کربن، نقش پایهای برای اقتصاد محلی از طریق ذخیره آب، تولید ماهی، گیاهان دارویی، یا زمینههای گردشگری؛ بخشی از خدماتی است که تالابها با شعاع مختلف تأثیر به محیط و جوامع اطراف خود ارائه میدهند.
وی تأکید کرد: این خدمات گسترده نشان دهنده اهمیت حیاتی تالابها برای حفظ تعادل زیستمحیطی و حمایت از جوامع محلی است.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر همچنین در خصوص مشکلات و چالشهای عرصههای طبیعی خاطرنشان کرد: در حال حاضر، عرصههای محیط طبیعی استان اعم از تحت مدیریت و آزاد، مورد تهدید و تخریب از سوی عوامل طبیعی و انسانی قرار دارند.
وی افزود: از جمله این مشکلات میتوان به استقرار صنایع آب بر در کنار تالابها و طمع این صنایع به آب این تالابها و تخلیه فاضلاب صنعتی آنها به تالابها به عنوان نمادی از قدرناشناسی از بهرهمندی از این خدمات و مواهب اشاره کرد.
شفیعیان تصریح کرد: همچنین تأثیرات منفی پدیدههای جوی و اقلیمی از جمله خشکسالی، سیل، آتشسوزی مراتع و جنگلها و ... از دیگر چالشهای طبیعی تالابها است.
وی تأکید کرد: عدم تخصیص حق آبههای زیست محیطی به عرصههای تالابی و آلوده کردن منابع و بسترهای تالابی، تجاوز به عرصههای تالابی و تخریب پوششهای جنگلی در تالابها و ناهماهنگی فرابخشی در انجام مأموریتهای حفاظتی از دیگر چالشهای مهم عرصههای طبیعی است.
شفیعیان با بیان اینکه این مشکلات و چالشها ضرورت حفاظت و مدیریت پایدار عرصههای طبیعی را بیش از پیش نشان میدهد به تشریح چالشهای حفاظت از تالابها پرداخت و بیان کرد: کاهش بارشها، اجرای پروژههای سدسازی بدون ملاحظات محیطزیستی و عدم تأمین حقابه زیست محیطی تالابها اصلیترین تهدید و چالش برای بقای تالابها است.
شفیعیان تصریح کرد: آلودگی و ورود پسابهای کشاورزی، صنعتی و شهری حاوی آلایندههای شیمیایی و فیزیکی به تالابها یک عامل مهم کاهش کیفیت آب و خاک تالاب است.
وی تأکید کرد: تخریب فیزیکی و تغییر کاربری، قطعهقطعه کردن تالاب، جادهسازی، زهکشی و تبدیل اراضی تالابی به زمین کشاورزی یا توسعه صنعتی از دیگر مخاطرات به وجود آمده برای بسیاری تالابهای زنده کشور است.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر افزود: بهرهبرداری غیراصولی از تالابها، برداشت بیش از حد محصولات تالابی فراتر از ظرفیت تجدیدپذیر آن، ورود گونههای گیاهی و جانوری غیربومی که تعادل اکولوژیک بومی را بر هم میزنند و شکار و صید غیرمجاز از دیگر چالشهای محیطهای تالابی است.
وی گفت: این چالشها ضرورت حفاظت و مدیریت پایدار تالابها را بیش از پیش نشان میدهد و نیازمند همکاری و هماهنگی بین دستگاهی و مشارکت جوامع محلی است.
شفیعیان در خصوص راهکارهای حفاظت از تالابها بیان کرد: تالابها شاهکارهای خلقت و سرمایههای طبیعی تجدیدناپذیری هستند که ارزش اکولوژیک آنها تا ۱۰ برابر جنگلها و ۲۰۰ برابر زمینهای زراعی برآورد شده است، به همین دلیل حفاظت از آنها نیازی فوری است. تدوین برنامههای اجرایی در راستای تأمین حقابه و تضمین و رهاسازی حقابه زیستمحیطی تالابها از منابع آب سطحی و زیرزمینی توسط وزارت نیرو، تصمیمگیری با نگاه کلنگر به تمام اجزای بالادست و پاییندست حوضه و جلوگیری از ورود مستقیم فاضلاب و پساب به تالابها و تصفیه آنها از جمله راهکارهای حفاظت از تالابهاست.
شفیعیان تصریح کرد: تقویت مشارکت مردمی با آگاهیبخشی و جلب همکاری جوامع محلی در حفاظت و بهرهبرداری خردمندانه از تالابها به همراه نظارت علمی و مداوم بر وضعیت کمی و کیفی آب و تنوع زیستی تالابها سبب حفاظت از این زیستگاه ارزشمند میشود.
وی تأکید کرد: حفظ سلامت تالابها، به عنوان آینهای از عملکرد ما در مدیریت سرزمین، نه تنها تضمین کننده بقای هزاران گونه جانوری و گیاهی است، بلکه برای تداوم زندگی و معیشت پایدار ساکنان نیز ضروری است.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست کاشمر گفت: حفاظت از تالابها یک مسئولیت مشترک است و نیازمند همکاری و هماهنگی بین دستگاهی و مشارکت جوامع محلی است. با این همکاری و تلاش، میتوانیم از این منابع طبیعی ارزشمند حفاظت کرده و آیندهای پایدار برای نسلهای آینده تضمین کنیم.
وضعیت تالابهای خراسان رضوی که زمانی به عنوان ضربهگیرهای طبیعی و قلب تپنده حوزههای آبخیز شناخته میشدند، اکنون با عبور از مرحله تنش و ورود به فاز «بحران شدید محیطزیستی»، آخرین نفسهای خود را میکشند. آمارهای نگران کننده از کاهش ۳۰ تا ۷۰ درصدی سطح آب و خشک شدن طولانی مدت تالابهایی نظیر بزنگان، چشمهسبز و کالشورها، زنگ خطری جدی برای امنیت غذایی، معیشت روستاییان و سلامت جامعه انسانی است. کارشناسان معتقدند که عامل اصلی این فاجعه، تنها کمبود بارش ناشی از تغییر اقلیم نیست، بلکه مدیریت ناپایدار منابع آب، برداشتهای بیرویه در بالادست، عدم تخصیص حقابه محیطزیستی و احداث سازههای هیدرولیکی بدون در نظر گرفتن ملاحظات اکولوژیکی است که پیوند حیاتی میان اجزای حوزههای تالابی را قطع کرده است.
بر همین اساس، رویکرد نقطهای و مدیریت تالابها به عنوان پهنههای آبی منفرد، دیگر کارساز نیست و تنها راهکار نجات، اتخاذ نگاه سیستمی «مدیریت حوزههای تالابی» است؛ رویکردی که سلامت تالاب را در گرو مدیریت یکپارچه آب، خاک و کاربری اراضی در کل حوضه آبریز میداند. حفاظت از تالابها دیگر یک انتخاب محیطزیستی نیست، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر برای جلوگیری از گسترش بیابانزایی، ریزگردها و فروپاشی اکولوژیکی است که نیازمند عزمی جدی، هماهنگی بینبخشی و مشارکت واقعی مردم برای احیای این سرمایههای طبیعی و تضمین آینده پایدار استان است.
انتهای پیام