سوءمصرف مواد در جوانان؛ عوامل خطر، راههای پیشگیری
اقتصاد ایران: ایسنا/خوزستان سوءمصرف مواد یکی از معضلات عمده سلامت عمومی است که جوانان را بهطور ویژهای تحت تأثیر قرار میدهد. با نگاهی کاربردی، میتوان مهمترین عوامل خطر و راهکارهای مبتنی بر شواهد برای پیشگیری اولیه و ثانویه در این گروه سنی را با تاکید بر نقش آموزش، محیطهای حمایتی و مداخلههای زودهنگام بررسی کرد.
ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان
مهرداد شریفی معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به برگزاری هفته ملی جوان ۱۱ تا ۱۷ بهمنماه اظهار کرد: دوره جوانی، مرحلهای حیاتی از نظر شکلگیری هویت، استقلال و تجربههای جدید است. همین ویژگیها، جوانان را در معرض خطر تجربه مواد مخدر قرار میدهد.
وی افزود: پیشگیری از اعتیاد، کاری جمعی و نیازمند آگاهی از عوامل روانی، اجتماعی و محیطی است و به ارائه راهکارهای عملی برای کاهش شیوع سوءمصرف مواد در جوانان نیازمند است.
عوامل خطر و آسیبپذیری
شریفی، با اشاره به عوامل خطر و آسیبپذیری بروز اعتیاد در جوانان گفت: در این خصوص، عامل فردی شامل کمبود مهارتهای «نه گفتن»، اعتماد به نفس پایین، کنجکاوی و هیجانطلبی، ابتلا به اختلالهای روانی مانند افسردگی یا اضطراب موثر است.
وی ادامه داد: عامل خانوادگی دیگر مساله موثر در آسیبپذیری جوانان در برابر اعتیاد است. سابقه مصرف در خانواده، نظارت والدین ضعیف، ارتباط عاطفی سرد و تعارض خانوادگی.در این باره نقش دارند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز اضافه کرد: دیگر عامل خطر در این زمینه عوامل اجتماعی-محیطی است؛ دسترسی آسان به مواد، فشار همسالان، فقر، نبود فضای امن برای گذران اوقات فراغت، تبلیغات غیرمستقیم در رسانهها و شبکههای اجتماعی از این موارد هستند.
راهکارهای پیشگیرانه
وی با اشاره به شیوههای پیشگیری از اعتیاد در جوانان بیان کرد: آموزش و آگاهیبخشی، نخسین راهکار در این خصوص است. در این باره باید ارائه آموزشهای مدرسهمحور با تاکید بر مهارتهای زندگی مانند مدیریت استرس، حل مساله و تصمیمگیری انجام شود. همچنین استفاده از روشهای تعاملی مانند نقشآفرینی و بحث گروهی به جای سخنرانی محضو آگاهیبخشی واقعبینانه درباره عواقب مصرف، بدون بزرگنمایی یا ترساندن توصیه میشود.
شریفی با تاکید بر لزوم تقویت محیطهای حمایتی مانند خانواده، مدرسه و دانشگاه و اجتماع گفت: در خانواده باید به آموزش والدین برای برقراری ارتباط موثر، نظارت همراه با احترام و ایجاد فضای امن برای گفتوگو توجه کرد. در مدرسه و دانشگاه هم ایجاد برنامههای فوقبرنامه، مشاوره محرمانه و دسترسی به خدمات روانشناسی باید در دستور کار باشد.
وی بیان کرد: در اجتماع هم توسعه فضاهای ورزشی و فرهنگی و کاهش دسترسی به مواد در محیطهای جوانپسند ضروری است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به روشهای مداخلههای زودهنگام گفت: غربالگری و شناسایی جوانان در معرض خطر مثلا در مدارس یا مراکز بهداشتی، ارائه مشاوره مختصر و ارجاع به موقع به مراکز تخصصی و استفاده از گروههای همیاری مانند گروههای حمایت از همسالان روشهایی است که باید برای مداخلههای زودهنگام در پیشگیری از اعتیاد جوانان استفاده شوند.
وی اضافه کرد: رسانه و فضای مجازی هم میتواند با تولید محتوای جذاب و مثبت توسط الگوهای مورد اعتماد جوانان مانند ورزشکاران و هنرمندان در این باره نقش داشته باشد. مقابله با تبلیغات پنهان مواد مخدر در شبکههای اجتماعی و استفاده از ظرفیت اینفلوئنسرها برای ترویج سبک زندگی سالم از دیگر راهکارهاست.
شریفی با اشاره به نقش نهادها و سازمانها در پیشگیری از آسیبپذیری جوانان در برابر مواد مخدر ادامه داد: آموزش و پرورش با گنجاندن برنامههای پیشگیری در کتابهای درسی و آموزش معلمان میتواند در این زمینه اقدام کند. همچنین رسانه ملی میتواند با ساخت برنامههای مستند و سریالهای تاثیرگذار با پیام پیشگیرانه در این باره نقش داشته باشد.
وی افزود: شوراهای شهر هم اختصاص بودجه برای ایجاد مراکز مشاوره محلهمحور و فضاهای فراغتی در این خصوص میتوانند عمل کنند.همچنین نیروی انتظامی باید کنترل جدی عرضه مواد در اطراف مدارس و پارکها را در دستور کار داشته باشد.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز گفت: پیشگیری از سوءمصرف مواد در جوانان، تنها با یک اقدام منفرد ممکن نیست. نیاز به برنامهریزی چندسطحی شامل فردی، خانوادگی و اجتماعی و همکاری بینبخشی در خانواده، مدرسه، نهادهای دولتی و غیردولتی دارد. سرمایهگذاری بر آموزش مهارتهای زندگی، ایجاد محیطهای امن و حمایتگر و مداخله بهموقع، میتواند نسل جوان را در برابر این آسیب مصونتر کند.
وی افزود: تشکیل کمیتههای پیشگیری محلهمحور با مشارکت جوانان، والدین، مربیان و روانشناسان میتواند گام عملی موثری در تبدیل این راهکارها به اقدام باشد.
انتهای پیام