ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان

بر این اساس، انار در این شهر صرفاً نه یک محصول کشاورزی، بلکه بنیان فرهنگ، رسوم و از بعد اقتصادی، تکیه گاه معیشت هزاران خانوار است.

با این وجود خشکسالی‌های اخیر موجب نابودی بخش قابل توجهی از باغات انار شده است، البته و این ظرفیت گاه به دلیل غلبه نگاه صنعتی در سیاست‌گذاری های محلی، کمتر از حد لازم مورد توجه قرار گرفته است.

این گزارش با تکیه بر داده‌های میدانی و فروض مشخص، تلاش می‌کند نشان دهد که خشکسالی نه‌تنها یک بحران زیست‌محیطی، بلکه یک بحران در بخش اشتغال، معیشت و ساختاری برای اقتصاد شهر ساوه است.

برآورد خسارات در بخش اشتغال و معیشت خانوارها

علی یوسفی‌دیبا کارشناسی ارشد اقتصاد در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: بر اساس محاسبات و به طور متوسط چنانچه محصول هر هکتار باغ انار برابر با ۱۵ تن یا ۱۵۰۰۰ کیلو و اگر قیمت متوسط فروش هر کیلو انار توسط باغدار در سال جاری ۳۰ هزار تومان باشد، ارزش اقتصادی محصول هر هکتار باغ انار معادل هزینه سالانه زندگی یک خانوار است. این بدان معناست که هر هکتار باغ، مستقیماً بقای اقتصادی یک خانواده را تضمین می‌کند.

وی افزود: بنابراین با این فروض واقعی و با توجه به نابودی ۲۵۰۰ هکتار از باغ های انار که در خشکسالی سال‌های اخیر روی داده است؛ می‌توان ادعا کرد این خسارت معادل از دست رفتن منبع درآمد ۲۵۰۰خانوار است و با فرض اینکه میانگین تعداد اعضای خانوار ۴ یا ۵ نفر باشد جمعیتی حدود ۸ تا ۱۰ هزار نفر دچار ناامنی معیشتی مستقیم شده‌ و ارزش کل درآمد از دست رفته برای کل خانوارها برابر با ۱,۱۲۵ میلیارد تومان در سال جاری بوده است.

وی ادامه داد: همچنین چنانچه فرض کنیم هر هکتار باغ، اشتغال پایدار یک نفر را فراهم کند، در این صورت در اثر خشکسالی‌های اخیر به طور مستقیم ۲۵۰۰ شغل از بین رفته است که می‌تواند سبب افزایش بیکاری، مهاجرت اجباری و اشتغال‌های ناپایدار شهری و سایر مسائل اجتماعی شود. همچنین اگر ضریب اشتغال بخش کشاورزی در کل اشتغال را یک تا ۱.۵ در نظر بگیریم می توان ادعا کرد به طور غیر مستقیم تعداد ۲۵۰۰ الی ۳۷۵۰ شغل نیز در مشاغلی مانند حمل‌ونقل، بسته‌بندی، فرآوری، فروش و در معرض نابودی یا رکود قرار گرفته‌اند.

برآورد ارزش اقتصادی تولید از دست رفته

این کارشناس ارشد اقتصاد در ادامه گفت: چنانچه فرض شود هر هکتار سالیانه معادل ۱۵ تن محصول تولید کند؛ کل تولید از بین رفته معادل ۳۷,۵۰۰ تن یا ۳۷ میلیون و ۵۰۰ هزار کیلوگرم و اگر ارزش محصول به طور متوسط ۳۰ هزار تومان فرض شود کل ارزش تولیدات از دست رفته برای یک سال ۱۱۲۵ میلیارد تومان و برای سه سال که حداقل مدت زمان جانشینی است ۳۵۰۰ میلیارد تومان خواهد شد. بر این اساس می‌توان ادعا کرد ارزش مستقیم کل تولید از دست رفته ناشی از خسارات خشکسالی در سال جاری ۱۱۲۵ میلیارد تومان است یا به عبارتی در سال جاری ۱۱۲۵ میلیارد تومان از ارزش تولیدات شهر کاسته شده است.

سرمایه گذاری مورد نیاز برای جانشینی باغات از دست رفته

وی افزود: به خسارات فوق می‌توان از بعد دیگری نیز نظر کرد و آن اینکه چنانچه هزینه های نگهداری از هر هکتار باغ برابر با ۴۰ درصد ارزش تولیدات آن باشد و همچنین چنانچه هر باغ به مدت زمانی بین سه الی پنج سال تا رسیدن به بهره برداری اقتصادی زمان نیاز داشته باشد حداقل سرمایه‌ای که در حال حاضر برای جایگزینی این خسارات لازم است مبلغی بین ۱۳۵۰ تا ۲۲۰۰ میلیارد تومان است. این مبلغ منهای ارزش اولیه درختان است که با فرض هر هکتار ۱۰۰۰ درخت و ارزش هر نهال ۵۰۰۰۰ تومان؛ برای ۲۵۰۰ هکتار برابر با ۱۲۵ میلیارد تومان خواهد شد. بنابراین با قیمت‌های جاری  حداقل ۱۵۰۰ میلیارد تومان برای جایگزینی این خسارات سرمایه مورد نیاز است.

بر آورد خسارات خشکسالی در سایر بخش‌ها از جمله فرآوری

یوسفی‌دیبا در ادامه با بیان اینکه بر اساس فرضهای موجود ۲۵ درصد از محصول انار در شهر ساوه وارد فرآیند فرآوری می‌شود، افزود: فرآوری سنتی؛ ستون پنهان اقتصاد خانوار است. بعلاوه فرآوری انار در شهر ساوه صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه ریشه در سنت‌های چند هزار ساله داشته و بخشی از هویت خانوادگی و فرهنگی شهر بوده و نقش مکمل و حیاتی در اقتصاد معیشتی خانوارها ایفا می‌کند.

وی گفت: محصولاتی مانند رب انار و شیره انار در بسیاری از خانوارها، نقش جبران‌کننده کاهش درآمد خام‌فروشی را دارند. بنابراین بر اساس محاسبات پیشین، عددی نزدیک به ۹,۳۷۵ تن انار که سالانه توسط خانوارها و صنایعی که در همین شهر قرار دارند، وارد چرخه فرآوری می‌شده، به دلیل خشکسالی از بین رفته است که قطعا با توجه به فرآوری‌هایی که قابل انجام است، دارای ارزش افزوده بیشتری نیز خواهد بود. با فرض محافظه‌کارانه افزایش ۱.۵ برابری ارزش محصول پس از فرآوری؛ می‌توان ارزش از دست رفته در این بخش را ۴۲۰ میلیارد تومان برآورد کرد. بعلاوه با توجه به اشتغال دایمی در بخش فرآوری می‌توان دامنه این خسارات را گسترده‌تر نیز عنوان کرد.

یوسفی‌دیبا با تاکید بر اینکه انار فقط یک محصول خام نیست، تصریح کرد: صدها شغل وابسته به آن وجود دارد و صنایعی مانند صنایع فرآوری (آب انار، کنسانتره)، سردخانه‌ها، حمل‌ونقل، بسته‌بندی در ادامه زنجیره ارزش انار در حال فعالیت هستند. با کاهش تولید، این صنایع ظرفیت خود را از دست می‌دهند و برخی حتی تعطیل می‌شوند.

خسارت صادراتی چقدر است؟

وی در خصوص صادرات نیز با بیان اینکه به جرات می‌توان محصول انار را یکی از مهمترین مزیت‌های رقابتی شهر ساوه عنوان کرد، گفت: گرچه در بخش ارزش تولیدات از دست رفته، کل خسارات محصول را با قیمتی متوسط برآورد کردیم اما واقعیت آن است که بخش صادرات دارای ارزش افزوده‌ای چند برابری در اقتصاد شهر و بعلاوه، نماد جهانی این شهر است. تجربه جهانی نشان می‌دهد که بازگشت به بازار صادراتی حداقل ۳ تا ۵ سال زمان و هزینه بازاریابی و اعتمادسازی مجدد می‌طلبد که در این مدت، رقبای منطقه‌ای جایگزین شده اند و برند شهر تضعیف می‌شود.

چوب خشکسالی بر تن نحیف گردشگری

وی با بیان اینکه انار به‌عنوان نماد باغداری و فرهنگ شهر ساوه، طی سالیان متمادی یکی از عناصر آیینی و هویت بصری و برند شهری شهر ساوه بوده است، افزود: گردشگری مرتبط با انار شامل بازدید از باغات، تجربه برداشت، فروش محصولات محلی، اقامت بوم‌گردی و طی سال‌های اخیر شامل بازدید از جشنواره انار بوده است. کاهش باغات باعث کاهش انگیزه سفر، رکود خدمات محلی و افت درآمد کسب‌وکارهای خرد می‌شود.  

وی افزود: حتی اگر هر هکتار باغ فقط سالانه یک میلیون تومان گردش مالی غیرمستقیم گردشگری ایجاد کند؛ ۲.۵ میلیارد تومان در سال، از محل خسارات ناشی از خشکسالی، از اقتصاد شهر رخت بربسته است. در واقعیت، این عدد احتمالاً بیش از این است، اما همین برآورد محافظه‌کارانه نیز قابل تأمل است.

تک‌بعدی شدن اقتصاد، بحران پنهان پشت دیوارهای صنعت

وی گفت: بی‌توجهی به کشاورزی و اتکا به صنعت باعث می‌شود اقتصاد شهر نسبت به رکودهای صنعتی آسیب‌پذیر شود در حالی که وجود دو پایه «صنعت» و «کشاورزی» تعادل ایجاد می‌کند.

یوسفی‌دیبا تاکید کرد: نابودی باغات به معنای وابستگی کامل شهر به اقتصاد صنعتی، افزایش ریسک بیکاری در زمان رکود صنعت، کاهش تنوع اقتصادی و افزایش فشار بر مدیریت شهری است. با از بین رفتن باغات، مهاجرت روستایی به شهر بیشتر می‌شود، فشار بر خدمات شهری و زیرساخت‌ها افزایش می‌یابد و در بلند مدت هزینه‌های حمایتی دولت افزایش می‌یابد.

راه‌حل‌های علمی و عملی برای مدیریت بحران و احیای باغات

این کارشناس ارشد اقتصاد در ادامه به راه‌حل‌های علمی و عملی برای مدیریت بحران و احیای باغات اشاره کرد و با تاکید بر بهینه سازی آبیاری گفت: یکی از راهکارهای سریع و موثر، بهینه‌سازی آبیاری است.

وی در ادامه، استفاده از آبیاری قطره‌ای کم‌فشار، نصب آبیاری زیرسطحی و استفاده از مالچ و پوشش خاک برای کاهش تبخیر را توصیه کرد و افزود: مالچ آلی (کاه، چوب خرد شده) یا مالچ پلاستیکی باعث کاهش تبخیر تا ۴۰ درصد، حفظ رطوبت در کل فصل، کاهش ترک خوردن خاک و موجب بهبود عملکرد درخت می‌شود.

وی به اصلاح الگوی هرس و کاهش سطح تاج درخت نیز اشاره کرد و افزود: در شرایط خشکسالی باید مقدار تاج کاهش یابد تا مصرف آب کم شود، بدون اینکه به باردهی لطمه بخورد. هرس سبک سالانه نیز موجب کاهش شاخه‌های اضافی و مدیریت سایه‌پراکنی از مهمترین شیوه‌ها در این بخش است.

یوسفی‌دیبا اصلاح تغذیه و تقویت مقاومت درختان را راهکار دیگر برشمرد و گفت: تغذیه تخصصی ضد تنش خشکی، پتاس بالا، اسیدهای آمینه، هیومیکوسیلیکات از جمله تغذیه ‌های درختان با تنش خشکی است. این ترکیبات باعث افزایش مقاومت به گرما، نگهداری آب و کاهش ریزش میوه می‌شوند.

وی با بیان اینکه کشت ارقام مقاوم و بازسازی تدریجی باغات راهکار دیگری است، افزود: در برخی مناطق باید به‌تدریج از پایه‌های مقاوم به خشکی استفاده شود.

وی بر استفاده از منابع آبی جایگزین (در صورت کسب و رعایت استانداردهای مد نظر) نیز تاکید کرد و گفت: این روش‌ها شامل استفاده از پساب تصفیه‌شده شهری، آب برگشتی از صنایع و جمع‌آوری آب باران در مخازن است. البته باید EC و کیفیت آب کنترل شود.

یوسفی‌دیبا با تاکید بر تشکیل کارگروه به عنوان راهکار نهایی نیز اشاره کرد و گفت: تشکیل کارگروهی با حضور فرمانداری، جهاد کشاورزی، اتحادیه باغداران، شهرداری و صنایع بزرگ و ... که در نهایت منجر سرمایه‌گذاری صنایع در پروژه‌های آبیاری و احیای باغات و همچنین ایجاد صندوق مشترک حمایت ازباغداران شود.

به گزارش ایسنا، خشکسالی و نابودی باغات انار تنها یک مشکل کشاورزی نیست؛ یک مسئله اقتصادی، اجتماعی و هویتی برای شهر ساوه است. تجربه کشورهایی مثل اسپانیا نشان می‌دهد که بی‌توجهی به باغات می‌تواند پیامدهای بلندمدت ایجاد کند. اما با اجرای مجموعه‌ای از راه‌حل‌های علمی از آبیاری بهینه گرفته تا تقویت درخت، اصلاح باغات، ایجاد صنایع فرآوری، و توسعه گردشگری کشاورزی نه تنها می‌توان بحران را کنترل کرد، بلکه فرصت‌های اقتصادی جدیدی نیز برای شهر ایجاد خواهد شد.

انتهای پیام